Lesbók Morgunblaðsins - 31.12.1975, Side 2

Lesbók Morgunblaðsins - 31.12.1975, Side 2
1 rk Næstastundin óvisser Skáldlegur söguþáttur eftir Jennu Jensdóttur i. Næsta stundin óviss er ei er vfst hún gefi þér frest til annars en að heyja andlátsstrfðið sofna deyja. Bj. Halldórsson. Árferðið hafði verið illt, og vax- andi sveitaþyngsli sökum erfiðrar afkomu. Það voraði seint á Hólum f Hjaltadal sem annars sfaðar 1872. Kaldan vormorgun stóð tíguleg kona á hlaðinu á Hólastað. Hún var um sextugt, heldur há, grannvaxin og andlitsnett. Þóra Gunnarsdóttir, barn Guðrúnar Jónsdóttur vinnukonu á Esju- bergi á Kjalarnesi. „Óegta barn Gunnars Gunnarssonar stúdents frá Laufási — barn sem hann þó í laganna nafni lýsti sem egtaborna sér til arftöku við sig.“ Þóra Gunnarsdóttir, sem 9 ára gömul fór tiJ dvalar á heimili Sig- urðar landfógeta Thorgrímsen og var þar kölluð fósturbarn fyrstu árin, en 14 ára kölluð húsjómfrú og látin læra allar þær kvennlegu listir, sem þóttu heldra fólki sæma í þann tfð. Stúlkan, sem 16 ára gömul fór með föður sínum séra Gunnari Gunnarssyni norður að Laufási í samfylgd með ungum skólasveini, Jónasi Hallgrfmssyni, sem leitaði eiginorðs við stúlkuna eftir þá ferð en fékk synjun hennar föður. En spinni u ' ...... ,ai nun með föðurráði Iföstnuð séra Halldóri Björnssyni er hún var tuttugu og tveggja ára. Nú var hún fyrir þremur árum i -© ekkja orðin og flutt að Hólum f Hjaltadal, þar sem hennar einka- dóttir Þórunn Sigríður var gift Jóni Benediktssyni Vigfússonar. Þennan kalda vormorgun var Þóra Gunnarsdóttir árla á fótum og hafði snætt árbít, sem hennar þjónustustúlka Signý Vilhjálms- dóttir bar henni og síðan gengið út á bæjarhlað. Hún bar hönd fyrir augu og leit til fjalla. Augu hennar námu staðar á því svipmikla fjalli Hóla- byrðu, það var enn mikill snjór í Guðmundarskál. Flesta bæi í Hjaltadal mátti sjá frá Hólum, en lítil var sjávarsýn hluti af Skagafirði — og vestan til Tindastóll. Þótt festulegur svipur mad- dömu Þóru leyndi innri líðan var hún ekki góð. Frá því í sumar hafði hún í felum haft frænda sinn Otta Sveinsson, sem grunaður var um hlutdeild í þjófnaði úr úti- skemmu Hafliða bónda á Reykj- um haustið áður. Otti hafði til hennar leitað illa farinn og hún veitt honum ásjá — vegna frændsemi og fyrri kynna. Hins vegar var henni Ijóst, að þar fór hún ekki að lögum. Henni var heldur eigi ókunnugt um, að þau þrjú ár sem hún hafði á Hólum verið hafði hún unnið sér þær vinsældir í sveitinni, sem nú komu henni í hag. Oft hafði Ma —■ - ___„„uiiiuoiesi á þessum árum verið sporlipur með hana, ef sjúkir þurftu hennar lfknandi handa með, sem hún hafði jafnan dyggðuglega látið sína nágranna njóta. Eigi lét hún sig skipta neinu hvort heimafólk á Hólum ræddi um ferðir Signýjar f Lækjarhólshús dag hvern. Bar hún þá jafnan með sér skjóðu eina gráa. Fyrir kom að maddama Þóra gekk þangað sjálf — stundum var Maddömublesi þar nálægur, lét hún þá jafnan vel að honum skamma stund. Sú raun sem maddama Þóra bar innra með sér þennan morgun var tengd Otta Sveinssyni frænda hennar og veru hans í Lækjar- hólshúsi. Er sýslumaðurinn Eggert Briem hafði látið leitarmenn sína reyna að rekja feril Otta höfðu þeir að Hólum komið en fremur þegið þar góðgerðir en húsleit framið. Það fór ekki fram hjá neinum að þar átti hin mikla virð- ing sem maddama Þóra naut, sterkan hlut að máli í gerðum manna, sem eigi vildu að henni veitast né hana styggja. Af þessu hafði hún áhyggjur nokkrar en litlar voru þær í samanburði við hitt, að vonir hennar um að koma frænda sfnum Otta úr landi með vorskipum frá Hofsósi rériuðu dag frá degi, sökum krankleika hans, sem ágerðist því meir er á vorið leið og nú var svo komið að matur sá er Signý bar til Lækjar- hólshúss dag hvern kom að mestu ósnertur. Ef til VÍIl var hoA «•* ~ - r _ ___ ., Ui jiuo 111 du stjid sinn að maddama Þóra lét augu og hug reika um Hólastað þessa stund á hlaðinu. I Nýjabæ á Hólum bjuggu búi sínu Þórunn Sigríður dóttir hennar og Jón Benediktsson. Ekki birti í hug hennar yfir örlög- um þeim er virtust ætla að verða þessum ungu hjónum þung í skauti. Það mátti með sanni segja að auður og jarðir séra Benedikts fykju út úr höndum Jóns tengda- sonar hennar. Sjálfri þótti henni séra Benedikt hafa vel gert, er hann gaf barnabörnum sínum f jórar af jörðunum — þar á meðal nafna sínum sjálfan Hólastað f skírnargjöf. Maddömu Þóru var séra Benedikt í fersku minni, þótt hann væri ekki ofar moldu er hún kom alfarin til Hóla, því norður á Sauðanes hafði hann riðið 1859 ásamt syni sinum Jóni til síns forna.vinar séra Halldórs Björns- sonar þeirra erinda að biðja dótturinnar Þórunnar Sigríðar til handa syni sínum Jóni. Mikið hafði maddömu Þóru þá þótt til þess ráðahags koma þar sem sá maður fór er ríkastur var annarra manna f Skagafirði á jarðir og lausafé — og þótt viðar væri Ieitað. Séra Benedikt Vigfússon hafði jafnan vakið eftirtekt fyrir mikla búsýslu — auk þess sem hann var maður vel gefinn og mikill að vallarsýn og myndarskap öllum. Hver vissi nema kaldrifjuð örlög hefðu komi'ð f 'ynr að séra Benedikt fengi veitingu fyrir Glaumbæ sem hann hafði þó sótt svo fast, og tók mjög nærri sér að eigi varð af. Kannski þau sömu forlög og beindu vegi hans heim að Hólum, þar sem hann og madd- ama Þorbjörg kona hans áttu eftir að líða raunir svo stórar að jafnan mörkuðu þær alla vegferð þeirra þaðan í frá. Ef til vill hefðu þau sætt sig við dauða tveggja barna sinna nýfæddra — þar sem dætur þeirra þrjár sem eftir lifðu fylltu Hólastað með bernsku — og æskugleði. Sesselja, elsta dóttirin — 17 ára falleg stúlka, sem var eins og „nýútsprungin blómknappur með blá augun og kinnar sem skipta litum frá hvítu að rauðu sökum æsku hennar og sakleysis“. Stúlk- an sem Brynjólfur Pétursson frá Vfðivöllum fastnaði sér er hann kom heim frá kóngsins Kaup- mannahöfn 1837. Örlögin létu ekki að sér hæða er yngsta dóttir þeirra hjóna á Hól- um lagðist veik og bar til dauða hennar. Eggert Jónsson á Akur- eyri var sóttur en fékk eigi við neitt ráðið. Maðurinn með ljáinn varð yfirsterkari og það haust misstu séra Benedikt og maddama Þorbjörg allar dætur sínar með stuttu millibili. Og Brynjólfur Pétursson stúd- ent sína festarmey Sesselju. Máski voru þessari 17 ára gáfuðu stúlku þau forlög búin er maður nokkur gerði sér til gamans að setja saman um hana vísu er fól í sér spádóm þann er eigi varð umflúinn: Flest er hátt í heimi valt hnígur þrátt að foldu hringsól dátt með hrósið snjallt hún fer brátt í moldu. Þessi miklu áföll presthjónanna komu oft í hug maddömu Þóru er hún reyndi með sjálfri sér að rétt- læta gerðir tengdasonar sins Jóns. Þvf ekki gat hún neitað honum um gáfur góðar og stundum spakar þótt vitur yrði hann ekki með árum. Oft átti hún bágt með að þola hann sökum misviturra gerða hans og óreglu. Miklar sög- ur fóru af uppeldi hans sakir þess hve lengi var farið með hann sem egg í bómull vegna óheilbrigðrar hræðslu foreldra hans við að missa hann líka sem fæddist þeim nokkrum mánuðum eftir missi dætranna. Þóra Gunnarsdóttir hugsaði margt þennan vormorgun á hlaðinu — kannski til þess að leiða hugann frá því, sem f vænd- um gat verið. Ef til vill langaði hana f morgungöngu út að Prests- sæti þar sem heldri menn Hóla- staðar höfðu um langa tíð áður leitað sér hvíldar. Þar var útsýn góð til allra átta f dalnum og hvíld góð þreyttum. Frá Lækjarhóls- húsi kom nú Signý þjónustu- stúlka hennar. Er hún opnaði skjóðu sína og maddama Þóra leit matinn ósnertan vissi hún það áður en Signý sagði henni frétt- irnar: Otti Sveinsson var dáinn. II. Hið ytra eymdin kremur hið innra dýrðin skfn úr kvölum andinn kemur til Krists og hcim til sfn. Bj. H. Sá atburður er nú hafði borið við í Lækjarhólshúsi lagðist þungt á maddömu Þóru. Nú varð séð fyrir að hinn auðnulitli frændi hennar Otti Sveinsson vrði eiei ISynd fíuttur frá Hólum til Hofsóss að takst á hend- ur ferð yfir úfinn sæ til framandi landa. Ferðin varð nú hans sálar. Andvana líkami hans átti nú eina ferð fyrir höndum — stutta ferð—í Hólakirkjugarð. Sú stóra spurning brann í hug Þóru —

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.