Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 13

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 13
t PÉTUR OTTESEN Lcngi og vel með letri skíru lífsbók sína Pétur reit, vitur maður, verkaglaður, viljinn sierkur vundin heit, alþjóð kunnur, garpur gildur, genginn er í hljóðra sveit. Hertur vel v<ð ori og árar, iðju stranga á landi og sjó, réði yfir rausnarbúi, reis h, nr árla ,fiska dró, æðrulaus í hríð og hreggi hélt hann stefnu, ei undan sló. Snemina voru forráð falin, fór þa3 vel — og reyndin löng. Valin-> maður vanda leysti víða og greiddi lir margra þröng , þögnli næsta um þjónslund sína, þá hann hætti annars föng. Var á þingi þjóðarsómi, þrumuraust hans víða fló, vítti ódyggð, leti og lygar. liðsemd góðum málum bjó, vildi landi frama færa, falslaust hjarta í brjósti sló. Vegna lands síns metnað mikinn meiri en 'lestir átti hann, trúði á þoss gæði og gengi, gaf því allt sem rezt hann vann, úrtölam og eymdarvoli öllu gegn. hans reiði brann. Fróðleiksþrá og þekking aukin þanka unguM lyfti á flug, nam hann lönd og nýjar álfur nú og þá í ferðahug, kleif íann loft og kaldar bylgjur af kavlmennsku og hetjudug. Loksíns allir brotna í bylnunv, þó brjóst sé heiit og viljinn stór, einmg ri'.ikilmennin sönnu , maöur hver á undan fór. Yfir góðan orðstír þeirrji æðir, hellist timans sjór. Yfir setrið Ytri-Hólmur er þín merka saga skráð, þú varst mikill, þú varst Pétur, þitt líf helgað iðju og dáð. Megi sannir synir íslands sækja tii þín heill og ráð . Sigurjón Guðjónsson. FERÐIN TIL ÍSLAND5 Framhiaíld af bls. 7. séð eldfjall á leið sinni hér — hann kýs fremur lúxus hótel en f jall-akofa. En jafnvel þótt 'honum geðjist ekki að umferð- armenningunni á íslandi á þess- um tíma og hann varist að gleyma sjálfum sér í lofgjörð uim náttúru landsins sýnir hnyttin frásögnin, að hann hafði mjög gaman að ferðalag- inu — á sinn eigin hátt. Þegar hann er á heimleið með Detti- fossi segir hann við Byron: I’ve learnt to ride, at least to ride a pony, Taken a lot of healthy exercise, On barren mountains and in vglleys stony, Fve tasted a hot spring (a taste tvas wise), And foods a man remembers till he dies. All things considered, I consider Ieeland, Apart from Reykjavík, a very nice land. (bls. 198) Hins vegar gatur engum dul- iat, að ísland er eklki siá staðiur, sem hann gæti flúið til. Það væri að fara úr öskunni í eld- inn. Leitin að menningunni á rætur sínar að rekja til fjöl- breytni og dýptar þeirra á- hugamála, sem Auden kynnt- ist á sínu ágæta bernskuiheim- ili. Uppeldið hélt huga hans opnum gagnvart fjölbreytni veraldiarinnar og þess vegna ánetjaðist hann aldrei neinni allsherjarlausn á persónulegum vandamálum, eða þjóðfélaigsleg um miisbrestum. Hann hefur mætt fólki og fyrirbrigðum mieð opnum huga, án þess að vera neikvæður, þegar eitthvað stangaðist á við hugmyndir hans, trú eða drauma. Og þetta er einmitt það, sem gerðist í ferðinni til íslands. Hanin var fullur eftirvæntingar að kynn- ast þeirri þjóð, sem 'hann miat hvað mest sökum fornrar menn ingar. Var hér hið nýja þjóð- félag, sem hafnað hafði úr sér gengnum venjum, en varðveitt um leið andleg verðriiæti? Svar ið hlýtur að vera: NEI. Bréfið til Kristjáns Andrés- somar, Esq., kaiflli 14, sýnir þetta mjög ljóslega: Ef Eng- lendingar heimsækja fsland er það venjulega af þvi að þeir hafa rómantískar hugmyndir um land og þjóð og áhugi þeirra er eldheitur. Og í hreinskilni sagt: Þetta er sú þjóð, sem Auden mundi vilja búa með, ef hann væri útlægur ger. Þessa yfirlýsingu má skilja á tvenman hátt. Annar er sá, að hann gæti ekki huigsað sér að búa hér nema honum 'hefði ver- ið, eða yrði, vísað úr sínu eig- in landi. Það, sem á eftir kem- ur — lýsing hans á klæðaburði íslendinga, skaphöfn, um- gengnisvenjum og svo framveg- is — styður þessa túlkun. Smiekkur hans er mjög frábrugð inn smekk fslendinga, óstund- vísi og óregla eru greinilegir miisbrestir á skaphöfn þeirra, stjórnmólaspillingiin er mi'kil og hann er ekki viss um hvort geðflæfcjuleysið er hrósvert. Is- lendingar hafa ekki enn tileink- að sér kurteisisvenjur, þ.e. þær, sem siðmenningin hefur í för með sér, enn eru þeir nær dýr- unum. Þetta kemur heim og saman við lýsinguna á ríkum og fátækum. Þeir fátæku eru ágætir meðan þeir búa úti á landi og halda sínum eðlilegu lifnaðarháttum, en þeir ríku virðast vera hrokafullir og ó- heflaðir. Hann furðar sig á því, að hér skuli ekki vera al- menn velmegun þar sem land- ið er stærra en írland með færri íþúa en Brighton og ein- hver auðngustu fiskimið heims. Hann veitti því athygli, að margir íbúar Reykjavíkur „hafa glatað sinni séríslenzku menningu án þess að verða sér úti um aðra.“ Hvaða vit væri í því fyrir heimsborgara, sem vill eta góðan mat og hefur óbeit á útilegum að setjast hér að? En Auden er í klípu því að á sama tíma fara meginlands- búar enn meir í taugarnar á honurn. Honum hefur oft verið heitt í hamsi á íslandi vegna iþeisis, seim er að geriaisit í Evrópu, en þá aitburði kalilair h-ainn forleik spönsiku borgairiasityrj- alidiarinniair og blómaskeið flas- iisma. Einhverjum kann að þykja Auden dómharður og ósann- gjarn í garð íslendinga, sem á þeim tíma lutu fjarlægri er- lendri stjórn, en þá skal jafn- framt haft í huga, að gagnrýni hans er vinsamleg ábending til þjóðar, sem honum þykir mjög vænt um. Auden hefur ,ætíð lit- ið þjóðir og menningu þeirra aiuigum gagnrýnandans og hlut- verk hans er fyrst og fremst að finna hvað betur mætti fara. Hann var leitandi, sem dreymdi um land og þjóð þar sem hann gæti verið frjáls einstaklingur í félagsskap m-enntaðra og sið- aðr-a rmanna, sem kynnu að njóta þess se-m lífið hefur upp á að bjóða. Þessi leit harns hefur ver ið nefnd flótti, eða undankomiu leið. Af verkum hans má ráða, að Marxistisk bylting er ekki að hans skapi þar eð hún hef- ur of skyndile-ga og miskumnar- lausa breytingu í för með sér. Hið æskilega er að breytin'gin sé meðvituð og hnitmiðuð. Bók- in Letters from Iceland sýnir, að íslendimgar eru sikammt á veg kommir í slíkri þróun. Þjóð irnar á meginlandi Evrópu brugðuist einnig. Árið 1939 yfirgaf Auden England fyrir fullt og allt og gerðist bandarískur ríkisborg- ari árið 1946. Ekki er þar með sagt, að hann hafi slitið tengsl- in við fortíð sína og evrópskan menningararf. Nýj-asta v-er-k hans er þýðin-g Völuspár af ís- lenzk-u á ensku og sagt er, að nú verji hann æ lengri tíma í sumarbústað sin-um í Austur- riki. Ætla má, að það sé kjör- inn staður fyrir sfcáld, sem 1-eggur stund á að „sameina" Skáld-skap og tónlist. Þrátt fyrir það að Auden sé í verkum sínurn kenn-ari og gagnrýnandi, sem bendir á það, sem betur mætti far-a er kennsl an óbein og algerlega laus við predikunartón vandlætanans. Hann gerir sér grein fyrir mannlegu eðli og kryddar at- hiuiganir s-ínar grallara- legri kímni. Með r-aunsæi sínu hefur hann eygt einu undan- komul-eiðina, sem homum er möguleg: að verða heimsborg- ari, sem er glöggur og vakandi ga-gnvart u-mhverfi sínu, en þó u-mfram allt gagnvart sjálfum sér og lifir í samræmi við nið- urstöður sínar. Letters from Iceland, hrein- skilni og glöggskyggni gest- komandans, hefur vart haft nokkur áhrif á íslenzka menn- ingarþróun síðari ára. Bókinni hefur ekki einu sinni verið snúið til íslenzks máls. Og þeirri spurningu verður auð- vitað aldrei svarað hvort við höfum tileinkað okkur eitt- hvað betra í stað þess, sem glatazt hefur af séríslenzkri menningu, eða hvort okkur er líkt farið og Auden áður en hann leit land drauma sinn-a og hélt að það væri fullkomið. Tuttugu og átta áru-m seir.na, 1964, kom Auden aftur til ís- lands og hafði stutta viðdvöl á leiðinni frá Bandaríkjunu-m til meginlands Evrópu. Eftir þá hei-msó-kn skrifaði hann for- mála að nýrri útgáfu Letters from Iceland. Þar segir hann, að í bernskudraumum sínum hafi ísland verið heilög jörð og þeir draumar hafi orðið að veruleika, þegar hann sá land- ið í fyrsta sinn. Hér kemur loks lofgjörðin um náttúrufeg- urðina vegna þess að bókin er algjör mótsögn við þessa yfir- lýsingu. Skáldið og heimsmað- m-inn, sem heimsækir ísland 1964 sér, að héi hefur orðið nokkur framför, að minnsta kosti í byggin-galist. SMÁSAGAN Eraimlhiailid ai bls. 5. Kathy bruggaði prýðilegt vodka og þau áttu víst ennþá fáeinar flöskur af því undir rúminu í gest aherberginu. Niciiolas nam staðar við furu stofn og vætti mjúban börkinn í ró og næði. Þegar hann ætl- aði að halda leið sinni áfram, tók hann eftir skógarverðinum, sem stóð nokkur skref fyrir aftan hann. Hann brosti og v-eifaði hendimni vingjarnlega. Skóigarvörðurinn virtist rugl aður. Hann hikaði andartak, langaði til að segja eitthvað, en loksins lyfti hann byssunni sinni og hleypti af. Hann horfði hryggur á, hvernig maðurinn hjá furunni baðaði út hand- leggjunum, eins og fugl og féll á hné. Áður en síðasta berg- málið af Skotlhvellinum dó út, hafði skógarvörðurinn snúið heim á leið. Kathy sat í hnipri á dyra- þrepin-u með fæturna dregna inn undir pilsið. Þe-gar hún heyrði fjarlægan skothvellinn, stóð hún upp og bjóst til ferð- ar. Hún breiddi stórt ullarsjal á igóltffð oig flleygði á það nokkrum snjáðum kjólum, því- næst einhverju af undirfatnaði og snotrum lakkskóm. Það var allt og sumt. O-g hún var ferð- búin. Hún litaðist um herberg- ið, en myrkrið tók að læðast úr horniunusm, smeygj-a sér upp í gluggakistuina og breiðast yf- ir húsgög-nin. Hún gekk út í eldhúsið og kveikti á lampan- um. Þvínæst bar hún h-ann í gegnum herbergin tvö og snart með hendinni sérhvern hlut í kveðjuskyni. Hún staðnæmdist frammi fyrir brúðk-aupsmyndinni þeirra, sem tekin hafði verið fyrir tíu árum. Hún straufc fingri yfir glerið, andlit sikógar vairðariinis bnoisti baik vi0 það, og virti -hugsandi fyrir sér hend ur heniniair. Þær vonu hér öllu kiuniniugair, höfðu storiofcið, gælt við, ammiaist um ahit. Þær fciæirðu siig ekki um að fana héðan, jþví að þá hefðu þiæir skMiilð eftir hliuita af sjálfum sér. Hendur hennar vild-u dvelja um kyrrt, og Kathy vildi dvelja um kyrrt, en hún tók pakkann, sem hún hafði vaf- ið sjalinu sínu um og snar- aði honuim yfir öxlina. Hún sneri enn einu sinni yfir þrösk- uldinn og braut lampaglasið á eldhúsborðinu. Flöktandi logi steig upp af olíubrákinni, sem flaut á eldhúsgólfinu. Skógairvörðurinn hægði göngu sína, þegar han-n k-om í rjóðrið. Óguriiagt elldhaffð biaigti við hon-uim, og h-ann sá saimstundis að engu yrði bjargað. Hann bey-gði af veginum, gekk um- hverfis bálið og vék inn á stíg- inn, sem lá í aðra átt frá hús- inu. Það var heitt og bjart eins og um hæstan dag. Hann sá kunniugleg fótspor á ryk-u-gum stígnum, og hann tók andköf vegna hitans. A-ugu hans voru tómleg, nef hans virtist hvass- ara vegna flöktandi bjarm-ans frá snarkandi bálinu. Skógarvörðurinn ge-kk burt frá logunum og lagðist út af í grasið. Nú gat -hann séð stjönn- urnar, sem leiftruð-u um himin- inn, eins og ljósormar, og purp- urarauðain bjammanin, þar sem brennheit sólin hafði hnigið til viðar. Þetta voru einfaldir og auðskildir hlutir á sí-num stað: í niáiviiat þeinra gat h-amin sofnað ról-eigur, e-ins og í hlýj-um faðmi móður sinnar. 17. ágiúst 19*6-9 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.