Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 9

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 9
Auli frá Sleðbrjót. styttri on grænlenzki hundur- inn. Þykkur ullarlagðux er í feldinium og má kemba lagðinn þegar hár fellur. Feldurinn er óavikinn, hárin löng og skin- andi, og ber keim af bjarndýrs- feldi. Litbrigðin eru venjulega hvít: gulleitt og brúndoppótt, en sjaldnar svört. Aðeins einu sinni hef ég séð hreinræktað svart kyn á íslandi. Frampart- ur skepnunnar er merkilega þroSkaður, samanborið við aft- urpartinn, sem er rýr og grann ur. Að því er útliimi snertir er sami munur á íslenzkum og dönslkum hunduim og er á hest- um þessara þjóða. íslenzka kyn- ið er smærra, framparturinn sterkbyggðari, en afturpartur- inn veikbyggðari, og á það jafnt við um hesta og hunda. Þetta tel ég sanna, að íslenzki hundurinn og eins bróðir hans, hesturinn, hafi séreinkenni fjalladýra, sem vanizt hafa hættulegum stöfckum í bröttu fjalllendi um þúsundir kyn- slóða. En dönsku hundarnir og hestarnir eru dýr sléttlendis. Áberandi fitjar eru milli tánna á íslenzka hundinum, og hann syndir miklar jökulár á töfr- andi hátt. Hausinn er smámjókkandi og jafnvel fleygmyndaðri en á grænlenzJka hundinum. Augun eru stór, greindarleg og mjög lífleg. Þau eru séreinkenni þess- ara og annarra fjallahunda að þeir sjá og heyra merkilega vel en hinsvegar eru þeir ekki eins lyktnæmir og hundar sléttlend- isins. Eyrun — og hér er komið að einhverju merkjanlegasta sér- kenni kynsins — ættu að geta verið algjörlega upprétt, þann- ig, að þegar dýrið leggur hlust- irnar við, eins og það gerir alla jafna utan dyra, lafi ekki millimeiferi af þeiim. Keiluliöguð og finloðin eyruin eru þá stíf eins og á hesti. Á miklum meiri- hluta hunda á íslandi eru eyrnasneplarnir lafandi þótt „eyrun séu sperrt“ og sést því strax, að þeir eru kynblending- ar. Á hreinræktuðum dýrum fell- ur fleygmyndaður hausinn sam- an við fallegan, breiðan og úf- iinn maklkann, sem rís eins og á bjarndýri. Aftan við eyrun rís hann eins og prestakragi þegar dýrið beygir hausinn. Skrokk- urinn er smámjókkandi og lær- in eru mjög smávaxin eins og fyrr getur. Rófan ætti að vera mjög loðin og hringa sig upp á bak eins og úrfjöð-ur, og hár- ið ætti að skipta sér neðanvert á henni. Á íslanhi þekkist hreinrækt- að íslenzkt hundakyn frá kyn- blendingunum á eyrumuim, makk anum og rófunni. Minna ber á makka og rófu tíkarimmar, og er hún yfirleitt mun minni. Þykkur hárvöxtur um rass- inn er enn ein prýði þessara dýra. Lítill spori er á hverj- um framfæti og vel þroskaðir tvöfaldir sporar á afturfótum. Ljósmyndin sýnir þenman ágæta líkamisvöxt ekki fullkom- lega, með því dýrið er allt of líflegt til að standa kyrrt. Hundurinn minn gerir betur að standa kyrr, en þó sést ekki nema hið sterklega brjóst. Feldurinn gerir hundinum mögulegt að þola hörðustu vet- ur, og þeir kunna bezt við sig í snjó og leika sér í honum. Fyrsta skiptið er ég sá Sám, lá hann hringaður í skjóli fyrir snjóbyl kl. 1 eftir miðnætti um vetrarnótt, en stormurinn hvein um hestinn og mig, oig snjó- inn dreif um úfinn skrokk hundsiins, sem svaf rólegur eins og hann væri í bæli móður simnar. Aldrei fær hundur þessi lús ef hann _ er baðaður al- mennilega. Ég held, að flær þrífist ekki í þessum þykka feldi. Satt að segja.hef ég aldrei átt hund, sem var jafn laus við fló og Sámur. Hvað ge’ðsimunaeinikermi kyns- ins áhrærir verð ég að fara fljótar yfir sögu en ég vildi til að eyða ekki of mifclu rúmi. Hreinræktaður íslenzkur hundur er mjög námfús og fljót ur að læra vemjuleg brögð. Sem fjallahundur er hann ákaflega ratvís, og geifur það honium jafn mikið gildi í stórborgum. Eftir tveggja daga dvöl hér í Höfn (en Sámur hafði aldrei komið í stórborg áður), rataði hann bæjiarenidanina á miili, en við höfðum tapað hvor af öðr- um, og beið hann mín, þegar ég kom. Þegar hann er hryggur (ef 'hanin er sikilien eifitir heima), byrjar hann ekki að ýlfra eins og bjáni, en hrimgar sig hljóð- ur. Hann heldur lítt aftur af sér á gleðistund, en sjaldan þarf að árétta við hann og nær aldrei skammast". 5. S enimilLaga hafia þeir Jónas Hallgrímsson og Þorsteimn Er lingssion orkað rmeir í vemd- un íslenzkra fugla en allir fræðimenn og löggjafar til sam- ans. Margir úr skáldahirðinni hafa fært fáknum sínum verð- ugan hróður, sumir klappað kisu og enn aðrir opnað augu fólks fyrir litlum lontum og fín- gerðum fiðrildum, en emginn nema skáldbóndinn á Bessa- stöðum, Grímur Thomsen, gat stuðlað íslenzka hundinn inn í ísileinzikar bókmemntir þamn veg, að vart verður af máð. Enda skildi hann hunda öðrum frem- ur eims og gleggst má sjá af orðum hans í Dýravininum, sem eru þessi: „Hundar eru auðsjáanlega ætlaðir af forsjóninni mannin- um til fylgdar og skemmtumar. Er maður því einn á ferð, þó maður sé ríðandi, en enginn er eirnin á ferð, sem hundiur fylgir. .... Trúrri vin en góðan bund á enigimin“. Og svo fylgir kvæðið, sem flestum mun kunnugt: „Sá er nú meir en trúr og tryggur með trýnið svart og augun blá, fram á sírnar lappir liggur líki bóndans hjá. Hvorki vott né þurrt hamm þiggur, þungt er í skapi, vot er brá, en fram á símar lappir liggur líki bóndanis hjá. Ef nokkur líkið snertir styggur stinna sýnir hann jaxla þá, og fram á sínar lappir liggur líki bóndans hjá. Til dauðans er hann dapur og hryggur, dregst ei burt frá köldum ná, og hungurmorða loks hamn liggur líki bándains hjá“. 6. En hverfum frá sögu og sí- gildum bókmenntum. I nær- fellt hálfa öld hefur ýmsum mönnum verið ljóst að íslenzka hundakyninu væri hætta búin: íslenzki hundurinn kynni til- tölulega fljótlega að tortímast sem stofn. — Ég kann ekki að rekja þá sögu, hver fyrstur varð til þess að benda á þann voða. — Memn kunna að spyrja, hver voðinn sé? — Sumurn eru hund- ar amadýr og öðrum eru ís- lenzkir hundar lítið umhugsun- arefni. Um hunda almenmt eða þeirra tilverurétt eða rétt manna til þess að eiga þá og halda ætla óg ekki að fjölyrða. — Sumir hafa áinæigju -af dýrum, t.d. kött- um og kanarífuglum, — og virðist það yfirleitt óátalið af nágrönnum, — aðrir hafa sína gleði af gljáfægðum hávaða- sömum bílum og síkeður venju- lega illindalaust. En greyin virðast gjalda þess að þeir eru bara hundair. — Alllf eru þetta vissulega umgemgnisatriði í þétt býli. — Fyrir mér er kjarni málsiras hins vegar sá, þótt til sérlund- ax kunni að teljast, að íslenzki hundurinin er eimin þeirna imn- an við tíu tegunda_ spendýra sem fyrirfinnast á íslandi. — Fuglalíf er hér ekki sérlega fjölskrúðugt, skordýr ekki heldur og jurtagróður með þeim hætti sem tíðkast í nábýli við heimskautabauginn. Jafnvel teg undir sjávarfiska eru ekki sér- lega margbreytilegar. — Þetta allt, með dálítilli viðbót jarð- laga, jarðsögu, vegisummerkj a eldiS'Umbrota og jökia er þó það, sem við kölluim náttúru landsins. Átök elds og ísa taka aMir og aftur aldir, og við ráðum litlu um þá Sköpunar- eða hrörnunarsögu. Um dýra- og jurtaliíf giefium við e.t.v. komið einhverju tii vegar; þótt etoki sé ástæða til ofmetnaðar. Okk- ur hefir þó tekizt að viðhalda hreindýrastofnirium, oktour hef- ur meira að segja enn lukk- azt að halda arnarstofninum í stað og þó heldur betur. — Okkur hefur og hins vegar mis- tekizt. — Það er að segja, okkur tókst að leiða karakúl- pest yfir landið og minkaplágu. Aldauði íslenzka hundsins er stórt skarð í fátæklegan garð íslenzkrar náttúru. fslenzki humdiurinn var viðriðinn íslenzkt lamdmám erngu síð- ur en forfeður okkar. Hann hefur fylgt kynslóð eftir kyn- slóð, verið nytsamur, trúr og tryggur. Landið og þjóðin er fátækari án hans. Sjálfsagt er þetta í bili frem- ur mietmaðax- en hagsmumaimál, fjárhundurinn er ekki jafn nauðsynlegur í dag og hann var. — Svo gæti þó farið, að íslemzkit hiundaeldi yriði arðvæn- 1 legt, en það er ekki mitt varn- arsjónarmið. — Ég vil vernda tegundina, — ekki bara frá náttúrufræðilegu sjónarmiði, heldux sem hluta íslenzkrar náttúru, og ég leyfi mér að segja íslenzkrar sögu. Ég játa fúslega, að ég er aðeins lei'kmaður, sem leyfir sér að taka til máls um fag- legt efni. Hins vegar hef ég fylgzt vel með skrifum og at- hugunum mér lærðari manna um þetta áhugamál mitt, og vil ég þar fyrstan nefna Pál Agn- ar Pálsson yfirdýralækni, sem árið 1960 sendi búnaðarþingi langt og ýtarlegt erindi um málið og benti því á að bjarga yrði íslenzka hundinum áður en hann fortímdist, og með þeim áranigri að búnaðairþirug sam- þykkti svofellda ályktun: „Bún aðarþirig felur Búnaðarfélagi íslands að fara þess á leit við alþingi að það veiti Ingimar Sigurðssyni krónur 50 þúsund til þess að hreinrækta íslenzka fjárhundinn." — Því miðux varð ekkert úr þessu. c Oem oftar þurfti útlending til að sjá borgið ísienzku miefin- aðarmáli. — Mr. Mark Watson kom til sögunnar. Hann hafði eins og fleiri erlendir ferða- menn heimsótt ísland vegna niáttúruifegurðar, og í einum slíkum leiðangri vaknaði áhuigi hans fyrir íslenzka hundimxm. Þetta mun hafa verið einhvem tíma upp úr 1950. Aflaði hann sér nokkurra íslenzkra hunda, svo hreinræktaðra, sem kostur var á, úr BreiðdiaiL, Jötouldal, Tálknafirði og víðar að, og setti á stofn hundabú í Nicasio í Kaliforníu. Tókst honum með ærnum kostnaðd og fyrirhöfn að koma upp sæmHegum stofni íslenzkra hunda, sem hann hef- ur m.a, sýnit á alþjóðlegum hundasýningum og hlotið fyrir- hann viðurkenningu og verð- laun. Síðar hefur stofn þessi nokkuð gengið úr sér að sögn vegna of náinnar blóðblöndun- ar. En þó hefur Watson reynt að endurnýja hann, og m.a. ver ið hér á ferð í sumar og aflað sér einhverra nýrra kynbóta- dýra, svo að vonandi á þetta brautryðjendastarf hans eftir að hafa varanleg áhrif, jafnvel eftir hans daga. — Að minnsta kosti tel ég, að við íslendirag- ar stöndum í verulegri þakk- lætisskuld við Mark Watson fyrir þessa viðleitni hans og raunar fleira, sem hann hefur gert og lýsir vináttuhug tH ís- lands. Á ég þar t d. við hina höfðinglegu gjöf hans til ís- lenzka þjóðminjasafnsins á fjölda frummynda enska forn- fræðingsins og málarans Coll- ingwoods. 8. Hér heima hefur því mið- ur enra smátt eitt verið unnið 1 þessum efnum. — Af tilviljun hef ég slæðzt inn í það máL Ástæðan var sú, að ég færði það einhvern tíma í tal við vin minin Matfehías Bjamasioin al- þingisimann, að mig lanigaði til að eignast íslenzkan hund og að ég vissi, að það kyn væri enm til sæmilega hreint fyrir vest- an. Það mun svo hafa verið 18. dag desembermánaðar árið 1961 Klói. 17. áigúsit 1969 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.