Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Page 8

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Page 8
Califomia, 1956. Nicasio, EFTIR BIRGI KJARAN Víga — raunar ein af þeim amá- gersemum, sem felldar eru inn í þá miklu stórsögu konung- anna. Þar segir: „Nú er að segja frá hund- imum Víga. Hann var varðveitt- ur á einum bæ að konungs búi. Var hans gætt forkunnar vel af einum manni, og lá Vígi hvern dag fyrir konungs sæti. Og er gæzlumaður hundsins hafði heyrt fall konungsins með siaininri frásögn, þá gekk sá mað- ur til þess húss, er hundurinm var í, og maim staðar með miikl- um hryggleik og mælti: „Heyr nú, Vígi“, segir hanin, „rjú enuim við drottinlausir.“ Og er hund- urinn heyrði þetta, þá hljóp hann upp frá konunrgssætimu og kvað við hátt um sinn og gekk út og nam eigi staðar fyrr en á eimum haugi og lagðist þar niður og þá hvorki mat né drykk, og fór svo marga daga, að hann sveltist og þá eigi fæðslu. Og þó hann vildi eigi eta, það er homum var borið, þá bannaði hann þó öðrum hundum og fuglurn og dýrum að bera frá sér. En tárin flutu fram trýnið og úr augunum, svo að allir miáittu það skilja, að hann grét ákaflega sinn lán ardrottiin, og aidnei fór hann úr þeim stað, er hann nam stað- ar, heldur var hann þar allt til þess, er hann dó.“ Slíkar sagnir þarfnast ekki vísindalegrar sannprófunar um tímasetningu eða samanburð misgóðna hamdritfca, — Þær end- urspegla aðeins, og kannski meir en margur heldur — við- horf höfiunda, í þessari amdrá þed manms til hunds. 4. á held ég að næst verði bezt komið að því að lýsa ein- kenmum íslenzka hundsins dá- lítið nánar og efast ég um að aðrir hafi dregið þar upp gleggri mynd en Christian Schi erbeck læknir gerði í riti, sem gefið var út í Kaupmannáhöfn árið 1900 með heitinu „Vore Hunde“ Þar fer hann þessum orðum: „Kynið. Skepn.an er mokkuð (um handarbreidd) lægri og „Heitir Valur hundur minn, hann er falur varla. Einatt smalar auminginn upp um sali f jalla.“ 1. Þ ar sem hundahald er nú nokkuð til umræðu hér á landi, og sumir hverjir virðast telja þetta húsdýr síður eiga tilveru- rétt ein önniur spendýr, sem vilQit gamga í náttúrumni og spjöllum valda, langar mig til þess að leggja fáein orð í belg hundum til varnar og þá ekki hvað sízt íslenzka fjárhundin- um, sem svo dyggilega hefur þjónað þjóðinni í þúsund ár og eran í dag er mörigum ungum sem öldnum góður og sikemmti- legur vinur og félagi. Um íslenzka hundinn hefur sitthvað verið ritað fyrr og síð- air og vafalaust margt greinar- betra og ítarlegar en þeir fróð- leiksmolar, sem hér verða tíndir saman. Má þar m. a. nefna ágæta grein eftir Guð- mund G. Hagalín rithöfund: „Hundar og menn“. sem birtist í tímaritinu „Frjáls verzlun" ár ið 1961. Þá er og lýsing Þor- valdar Thoroddsen á íslenzka huindinum í „Lýsing íslainds“ al kiumn. Heirmann Jónasson sikóla- stjóri ritaði og merka grein um íslenzka hundinn í „Búnaðar- ritið“ 1891. Jóhanin sýsiliumaður Skaftason hefur einnig á sín- um tíma birt fróðlega grein um hundastofninn í Tálknafirði og Morgunblaðið átt viðtöl við þá Pál Agnar Pálsson yfirdýra- lækni og Ingimar Sigurðsson um íslenzka hundakynið og framtíð þess. Það mun hafa ver- ið árið 1960. Þá er og að finna stutta lýsin.gu á sérkennum ís- lenzka hundsins í „Spendýrum" Bjarna Sæmundssonar. Allar þessar heimildir, sem að vísu eru nefndar af nokkru handa- hófi, eru þeim nærtækar, sem eitfchvað vilja kynna sér efnið námar. — En lamgveiigamiestu Skrifin á þessu sviði eru þó að mínu viti bók" Englendingsins Mark Watson: „The Icelaindic Dog 8V4—1956“, sem út kom ár- ið 1956 og hér verður að veru- legiu leyti stuðzt vi:ð. Mun sú bók vera í fárra höndum hér á iandi, enda eiinkaútgáfa, sem dreift var í takmörkuðu upp- lagi á vegum höf. oig dýravernd unarsamtakanna. 2. ]VIark Watson gerir í bók sinni nokkra grein fyrir upp- runa og kyni íslenzka hunds- ins og einkennum hans. Hann segir m.a.: „Spitz-tegundin, sem íslenzki hundurinn er af, er mjög út- breidd, og mun afbrigði hennar að finna á um þriðjungi byggðra bóla á jörðinni. Kynið skiptist landfræðilega í tvaer greinar: — ,,Husiky“ eða „Esikimóahund- imn“ sem er í Alasika, Kan- ada, Labrador, Baffins-eyjum og Grænlandi, og -hinn eigin- lega „Spitz“-hund eða „Laika“, sem er í Lapplandi, freðmýr- um Síberíu og austur til Kam- chatka-Skaga. Það eru til fimm- tíu tegundir af „Spitz“-hund- um, þar af er þriðjungur „Husky-tegundar", en tveir þriðju Laila, sem mest er af í Austurlöndum. Spitz-hundurinn kom til Ev- rópu löngu fyriir kristni; barst þangað frá Asíu með austræn- um og norrænum þjóðum. Til dæmis hafa fundizt nokkur þús- und ára beinagrindur þessara hundategunda". Þetta segir Watson um for- feður íslenzka hundsins, sem hiainn telur að enn 1 dag haldi megineinkienmum ætt- feðra sinna, en þau eru þessi: Alm. útlit: Spitztegund, rétt undir meðalstærð, léttvaxnir, glaðværir. Haus: Léttvaxinn, frekar breiður milli eyrna. Hauiskúpa: Breið og hvelfd. Trýni: Frekar stutt en iarngt; mót enmis og trýnis greiniieg, en ekki skörp. Nef: Svart. Varir: Stuttar og herptar. Eyru: Stórgerð neðst, þrí- hyrnd, oddmjó og sperrt. Augu: Stór og kringlótt; dökk að lit og lífleg. Makki: Stuttur, sterklegur og dálítið hringaður. Hundur- inn ber höfuðið hátt. Bógar: Beinir, aflíðandi. Brjóst: Stórt og djúpt. Magi: Uppdreginn. Lí’kami: Sterkur og frekar stuttur, en létfcur. Leggir: Beinir og vöðvamikl- ir, hækillinn ekki mjög boginn. Lappir: Sporöskjulagaðir, þóf arnir vel þroskaðir. Skott: Hóflega lamgt, kaifioðið og hringað upp á bak. Feldur: Harður, miðlungslöng hár, en lengri um makkann, á afturfótum (lærleggjum) og neð anvert á skottinu. Feldurinn er þéttur víð lí'kamann og stríkk- ar á haus og löppum; framiapp- ir ekki sérstaklega loðnar aft- anvert. Litarháttur: Hvítur og mó- rauður, gulleitur, ljósmórauður og svartur í hárenda og stund- um alsvartur. Hæð: 36—45 cm. Þungi: um 14 kg. 3. I slanzka huindakynið Canis Isilandicuis — miun meðal fræði- manna trúlega ekki teljast jafn hreinræktað og óblandað frá upphafi, sem sum önnur hunda- kyn. Engu að síður hefur það vegna einkenna sinna hlotið al- þjóðlega viðurkenningu sem sér stakuir stofn jafnt meðal nátt- úrufræðinga sem hundaræktar- manna. Þótt uppruni þess kunni að vera þlandaður, þá heldur íslenzkt hundakyn enn öllum einkennum frumstofnsins, eft- ir því sem bezt verður vitað. Vafalaust 'hafa landnáms- menn flutt með sér hunda ásamt öðrum búpeningi. Þeirra er líka getið í íslenzkum forn- bókmeninífcum víðair em á ein- um stáö. Tvedir þeirra eru öðrium fremur mafrufrætgir og báðir kominir frá írlamdi, og gæti það eifct bemit til þess, að íslenzki hundastofninm eigi ekki einvörðungu ættir að rekja til norska búhumdis- ins. — Þessir tveir nafngreindu seppar voru Vígi Ólafs kon- ungs Tryggvasonar og Sámiur, sem Ólafur pái gaf Gumnari á Hlíðarenda og lét fylgja gjöf- inni þessi orðin: „Hann er mikill og eigi verri til fylgdar en röskur maður. Það fylgir og, að hann hefur manns vit. Hann mum og geyja að hverjum manni þeim, er hann veit, að óvimur þinn er, em aldrei að vinum þínum, sér hann og á hverjum manni, hvort honum er vel til þím eða illa. Hann mun og lífið á leggja að vera þér trúr. Þessi humdur heitir Sámur.“ Sú varð og reyndir á, því að Sámur reif einn af aðfarar- mönnum Gunnars á hol, áður en Önundur í Tröllaskógi hjó með öxi í höfuð hundinum, sem þá kvað svo hátt við, er hann féll dauður niður, að með ódæm- um þótti, og vaknaði Gunnar þá í skálanum og mælti: „Sárt ertu leikimm, Sámur fósifcri, og búið svo sé til ætlað, að skammt Skyldi okkar í mieðal.“ Ein átakanlegasta dýrasagan er í Ólafs sögu Tryggvasonar eftir Odd munk af hundinuim Bósi frá Höskuldsstöðum. Mvndin er tekin ÍSLENZKI FJÁRHUNDURINN 8 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 17. ágúst 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.