Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 6

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 6
FERÐIN TIL ÍSLANDS Framlha'M aif bls. 3. fólki fyrir verkurn, heldur víkkar hann skilning okkar á góðu og illu, og veldur því þá ef til vill, að nauðsyn á því að gera eitthvað í mál- inu verður brýnui og ástæð- ur breytinganna verða ljós- ari, en skáldskapurinn leið- ir okkur aðeins að því marki, sem gerir okkur kleift að láta skynsemi og siðferði oikkar ráða valinu. Stíllinn í skrifum Audens ber þess glögg merki, að les- endur hans og áheyrendur skipta hann miklu máli ogsýna leikhúsverk hans það bezt. Leikritið The Dance of Death skrifaði hann fyrir The Group Theatre, en það stofnaði hann með nokkrum listamönnum. Möguleikinn á flótta er enn á dagskrá: — í kvöM ætlum við að bregða upp mynd af hrörn- andi stétt, hvernig meðlimi hennar dreymir um nýtt líf, en þrá sitt gamla líf í laumi, vegna þess að dauðinn býr í þeim. Þér munuð sjá þann dauða dansa. Næsta leikrit Audens, The Dog Beneath the Skin er háð- leikur um enskt þjóðfélag. Þar er einnig vakin sú spurning hvort ástin sé leið til undan- komu, eða einungis dulbúin sjálfselska. í Paradísargarðin- um eru alls konar flóttamenn: skáM, sem trúir því, að hann sé „eina raunverulega persón- an í öllum heiminum“, tveir barnalegir og sjálfumglaðir elskendur og öryrkjar í hjóla- stólum niðursokknir í sjúkdóma sína. Á árunum 1930—40 fékkst Auden aðallega við leikritun, en sneri sér svo að því að semja texta við óperur og hafa m.a. Benjamín Britten og Stravin- 'Slky samið tániiiisrtinia. Suimairið 1936 heimsótti Au- den hið heilaga land bernsku sinnar, fsland. Förunautur hans var Louis MacNeice, ann- ar enskur skáldsnillingur og bókin Letters from Iceland (Bréf frá íslandi) er sameig- inlegur afrakstur ferðarinnar. Vegna þess, sem vitað er um æsku Audens má örugglega draga þá ályktun, að hann vænti sér mikils af heimsókninni til eyjunnar, sem er svo langt í norðri, en svo fræg fyrir for- tíð sína og, siem hainin hafði kynnzt svo vel í gegnum bók- mienntaaf'rek, eimisitafka aitbiurði sögunnar og einstæða persónu- leika. Auden hafði í raun og veru alið þann draum í um það bil tuttugu ár, að hér gæti ver- ið um að ræða draumaeyjuna, iþamn stað, siem hamm gæiti fMið til. Ef útgefendur hans, Faber & Faiber, hefðu ýtt homium út í þessa ferð, eins og hann segir sjálfur, hefði bókin annað hvort aMrei orðið til, eða þá, að hann hefði skrifað yfirborðs- legan ferðapistil og þá hefði hann vissulega gert eitt alls- herjar grín að landi og þjóð. Athugasemdum hans má líkja .............................................////////.......... Höfuð eftir Kjarval. Preserve me from the Shape of Things to be; The high-grade posters at the public meeting, The influence of Art on Industry, The cinemas with perfect taste in seating; Preserve me, above all, from central heating. It may be D.H.Lawrence hocus-pocus, But I prefer a room that’s got a focus. (bls. 49) í þriðja hluta sama kvæðis kemur þetta enn greinilegar fram: The Higher Mind’s outgrowing the Barbarian, It’s hardly thought hygienic now to kiss; The world is surely turning vegetarian; And as it grows too sensitive for this. It won’t be long before we find tliere is A Society of Everybody’s Aunts For the Prevention of Cruelty to Plants. I dread this like the dentist, rather more so: To me Art’s subject is the human clay, And landscape but a background to attorso; við varfærnislegar áminningar skólastjóra, sem hefur komizt að því, að uppáhaldsnemandi hans er timbraður á hverjum morgmi oig reynir a:ð bjiarigia hon um frá algerum aumingjaskap. Auden kom ekki til íslands eingöngu til að virða fyrir sér náttúrufegurð landsins, enda eru náttúrufegurðarlýsingar mjög skornar við nögl í allri bókinni, heldur kom hann hing að aðallega til þess að athuga þjóðina sjálfa og menningu hennar á 20. öld og hann gat ekki varizt því að bera þá menn ingu saman við menningu for- feðranna. í allri bókirini virð- ist fortíðin vera honum hug- stæðari og að mörgu leyti virð- ingarverðari en nútíðin 1936. Bókin er ekki skrifuð í skipu- lagðri tímaröð eins og flestar ferðabækur og þess vegna er það eklki alveg krókialaiuisit að rekja þau kynrii hans við þjóð- ina, sem leiddu til þeirrar end- anlegu skoðunar hans, að ís- lendingar verði að gera eitt- hvað meðvitað og kerfisbundið, ef þeir vilja ekki verða einskis nýtur múgur. Það er ekki fyrr en hann hefur ferðazt yfir haf- ið, varið nokkrum dögum í þeim leiðinlega og Ijóta bæ Reykjavík og þjáðst einhvér ósköp í langferðabíl yfir hálft landið, að kjarni bókarinnar verður til: Letter to Lord By- ron. Kvæðið er hvort tveggja persónulegt og ópersónubund- ið, þ.e.a.s. í því eru ævisögu- brot, en það er einnig um list- ina, listamcnn og þjóðfélagsleg vandamál. Þá fjallar það og um fortíð og nútíð Sögueyjar- innar og hins siðmenntaða meg inlands Evrópu. Byron-gríman gerir Auden auðveldara að geifa upp áiliit sitt á niúitímiaíliífi og bókmenntum án þess að vera hátíðlegur. Byron var rót tækur og var á móti félags- legri hefð og hann hneykslaði góðborgarana. Þetta á einnig að ýmsu leyti við um Auden, a.m.k. hefur hann aldrei óttazt það að m/ynda sér sjólfflsitæða skoðun og koma henni á fram- færi hvort heldur er í kveð- skap eða óbundnu máli. (bls. 101) Á Hveravöllum verður hon- um það hins vegar efst í huga að létta húsmæðrum störfin: — Vatnið sýður og bullar og Bær í auðninni. Einn athyglisverðasti og um leið skemmtilegasti þátturinn í verkum hans er þó tvíhyggja í skoðunum. Kemur hún eink- ar vel fram í Letters from Ice- land. Hamn ihirifistt af Söguiniuim, en hefur ímigust á siðferði þeirra tima og líkir því við sið- ferði Nazista. Hann er hrifinn aif Norðriniu, etn viilil þó ekiki búa þar af því að það er of andlega heilbrigt. Hann hatar ó- þæigiinidii, en fyrinlítuir mið- stöðvarkyndingu. Hirðuleysi og smekkleysa íslenzkra bæja og þorpa fer í taugarnar á honum, en þó óttast hann það, að sið- memminig Evrópu gerifameyði mannskepnuna. Nokkur atriði úr athugasemdum hans sýna þeiitia lij'óslegia. í bréfimiu til By- rons segir hann: allur dalurinn lyktar af fúl- eggjum. Á Hveiravöllum leit- aði 18. aldar afbrotamaður hælis í heilt ár. Hann hlýtur að hafa orðið óskaplega þreyttur á að drekka brenni- steinsvatn. Við bjuggum okk- ur til kaffi úr því og ég get eikíki siagt, að ég vilkii drieikikia það á hverjum diagi. En það virðist þó vera sóuin, að alillt þetta heita vatn skuli bulla hér upp til einskis. Þegar haft er í huga allt það strit, sem húsmæður leggja á sig einmitt nú á þessu augna- bliki við að hita vatn í kötl- um og, að þær, sem enn nota eMamaskínur gleyma að opna speldið eða loka því, enn- fremur, að í öðru hverju íbú'ðaríhúsi er heitaivaitms- dunkur yfir baðkerinu og hann er aldrei f lagl. Hvers vegna setti Náttúran ekki Hveravelli í Bayswater? (bls. 173) Hér er Audiem þó nokikuð tæknilega sinnaður og hvað snertir sótthreinsun og hrein- læti voru íslendingar vissu- lega mjög frumstæðir í þá tíð, en hirðuilieysið fier í tauigairmiair á honum. Wordsworth er aldrei talinn meðal þeirra, sem hafa haft á- hrif á Auden, en ábrifin eru geysimikil. í hvert sinn, sem Auden sér sérkennilegt nátt- úrufyrirbrigði er hann strax á verði gagnvart því að túlka hlutina eins og Wordsworth gerir, eða rómantískt. Hann varast alla rómantík eins og heitan eldinn. Hrifning Words worths á útilífi — fjallgöngum og útilegum — er að Audens álliti heiimislkuileg og hamm eT sí- fellt á verði gagnvart því að sleppa fram af sér taumnum í náttúrudýrkun, eða því að njóta hins einfiaMa lífs „Nátt- úrubarnanna" — Wordsworth- sinna. Hann skrifar bréfið til Byrons af því að Byron fannst fátt um Wordsworth. í einum skemmtilegasta kafla bókarinnar „Sheaves from Sagaland" safnar Auden sam- an nokkrum athugasemdum annarra ferðalanga á íslandi. Eftirfarandi athugasemd hefur ábyggilega verið að hans skiapi: „Við slkuluim faria heim. Það er ekki nokkur leið að gista á þessum andstyggilega stað.“ — Hvað er hann að segja? — Ég ætla ekki að gista hér. — Þú verður. Það gera allir Englendingar. — Til fjárans með alla Eng- lendinga. — William Morris (bls. 72) Auden lýsir útilegum frá eig- in brjósti og Wordsworth fær sinn skammt: I’am also glad to find I’ve your authority For finding Wordsworth a most bleak old bore, Though I’am afraid we’re in a sad minority For every year his followers get more, Their number must have doubled since the war. They come in train-loads to the Lakes, and swarms Of pupil-teachers study him in Storm’s. (bls. 99) Seiinmia í saimia kvæði: The mountain-snob is a Wordsworthian fruit; He tears his clothes and doesn’t shave his chin, He wears a very pretty little boot, He chooses the least comfortable inn; A mountain railway is a deadly sín; His strength, of course, is as the strength of ten men, He calls all those who live in cities wen-men. (bls. 100) Fjöll eru að Audens áliti al- veg ágæt, ef hann getur ferð- ast um þau og séð þau sitjandi í bifireið og giönigiuifierðiir eru svoisem í laigi, ef maður giemtgiuir ekki of langt. í bréfinu til konu sinnar, Eriku Mann, er hann 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 17. áigúst 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.