Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 3

Lesbók Morgunblaðsins - 17.08.1969, Qupperneq 3
BÖKMENNTIR OG LISTIR IfæPjja fpMÆ' tk pjaa f|[nvíl j^arfjiaC INGA BIRNA JONSDOTTIR FERÐIN TIL ÉSLANDS E, kveðskap og varð hon-um það langaði svo rækilega satman, að ó- mögulegt er að segja til um hvort per-sónur lei'ksins eru sagnaih-etjur eða bar-a skóla- strákar. Paid on Both Sides bregður ekki upp leikrænni blekkin-gu. Þar eru h-ugmyndir persón-u- gerðar og gátur veiga-meiri en efnisþráðurinn. Leikurinn ger- ist í Sögulandinu, sem er ein- angraður heimur blóðhefnd-a og bardaga, en get-ur þó rétt eins verið England 20,- aldarinnar. Stríð er m-anninum eðlilegt á- stand, friður er millibils- ástand. Öryggis-leysi og ógnir eru sjálfsagður hl-uti hins dag- l-ega lífs. Maðurinn á um þ-að eitt að velja að bregðast hetju- lega við örlögum sínum. Leik- ritið, sem er í ljóðum, er mjöig órætt, en í því er fólginn boð- skapur: Öllu má breyta í nýju þjóðfélagi. Ein persón-an flytur til Nýlendnanna, sem eru hið nýja þjóðfélag, en önnur per- sóna vill ekki yfirgefa gamla landið. Sá eygir enga undan- komu: harnn verður að horfast í au-gu við vand-amálin og breyta gamla þjóðfélaginu til hins betra. Nýlendurnar, sem sá fyr-ri flúði til er fram-tíðar- þjóðfélag Marxismans og lífið þar mun verða mikl-u betra. Hér virðist Auden vera á báð- um áttum um það hvort betra sé að fara eða vera. f bókinni Letters from lceland segir Au- den: — íslendingasögurnar eru stórkostlegar, en þær lýsa viðurs-tyggile-gu þjóðfélagi, þjóðfélagi glæpadyggða einna saman. (bls. 117). Kapítalistar frumnorræn-s þjóðfélags eru ófyrirleitnir bar dagaseggir og áhrif þeirra leiða til ófriðar. Sökin er mæðr anna vegna þess að þær al-a syni sína á hatri. Þær syngj-a ljóð hefndarinnar yfir vöggum Jnska skáldið Wystan Hugh Auden er einn þeirra manna, sem fyllzt hafa brenn- andi áhug.a á íslandi þegar á unga aldri og hafa ekki haft frið í sínium beinum fyrr en þeir hafa séð land o-g afkom- endur Snorra og annarra ó- nafnigreindra ritsnillinga, sem gerðu garðinn frægan. Móðir Audens var af norrænu bergi brotin og á kvöldin las faðir hans íslendin.gas-ögurniar fyrir hann meðan hann var of ung- ur til þess að lesa þær sjálf- ur. Sem drengur lifði hann í hei-mi dagdrauma og lan-gaði mest til þess að verða píanó- leikari, óperusöngvari eða námiaverkfræðingur. Þegar hann var 15 ára gamall spurði vinur hans hann að því hvort hann fengist við á því augnabli-ki ljóst, að einmitt hann til að gera. Sjálfur segir Auden, að sig h-afi alltaf langað til þess að heimsækja Norðrið. Sólskin, veð urblíða og baðstrendur eru ekki að hans skapi, rigning og rok er það veður, sem honum geðjast bezt að. Uppálhaldsbók hans í skóla var Ferðin til miðju jarðar eiftir Julies Vernie, og vinur hans og skólafélagi, Chiristopher Isiherwood, segir, að íslendingasö-gurnar hafi ver ið helzta andlega næring hans í æsku. Þá segir Isher- wood m.a.: — Heim-ur íslendingasagn- anna er heimur skólastráks, þrunginn baráttu, brellum og ógnunium í orðaleikjum, gát- um og hálfkveðnum vís- um ... Ég sagði ein-u sinni við Auden, að æfi Gisla Súrs sonar minnti mig mjöig á skólavist okkai. Honum fannst líkingin góð: og, skömmu seinna skrifaði h-ann fyrsta leikritið sitt: Paid on Both Sides. Þar blandar hann þe-ssum tveim heim-um nýfæddra sveina. Nýtt þjóðfé- lag verður því aðeins myndað, að þessi forna hefð haturs og hefndar verði afnumin. En s-pill- inig og rangt barnauppeldi eru ekki einu ástæðurnar fyrir slæmiu þjóð-félagi. Mannlegt Stíllinn er likur Paid og hefur hann verið kallaður „Grím-a Norðursins." Hann er til kom- inn vegnia áhrifia frá ísileradiiniga- sögum og forn-enskum skáld- skap, en þó gætir jafnframt annarra á-hrifa. í bókinni gætir alls fimm stílbr-agða og ekkert eitt er yfirgnæfandi. Það var næsta bóik Auden-s, sem skipaði hon-um á bekk með betri skáldu-m, Poems (1930). í öðru kvæði bókarinnar „Widh of you walking early and watching daybrea-k“ lætur hann dögunina tákna nýjan stjórnmáladag: gömlum og úr- eltum venjum skal kastað fyrir borð og nýjar myndaðar. Allt liggur nú ljósar fyrir. Njósn- arinn, sem á að þefa uppi veák- leika þjóðfélagsins er sjálfur smáborgari, sem á í baráttu við sjálfan sig vegna lön'gunar sinn-ar til að endurbæta þjóð- - Stígvéladans. eðli er einnig ein af grundv-all- arástæðunum og því verður ekkd breytt. Leikrit þetta er eins konar grundvöllur þess, sem Auden orkti á yngri árum og í þeim kveðskap ber mjög á sam-einin-gu þessara tveiggj-a heima, hins forna íslands og Englands samtíðarinnar. I næstu bók sinni, Poems (1928), grundvallar Auden mörg kvæði á sama efnivið. félagið og vitundariinnar um það, að hann er sjálfur hjól í þeirri vél, sem hann vill endur- bæta. í þessari bó'k notar Au- den í fyrsta sinn mál alþýðu- söngvanna. Hann hefur verið í Beinlíin og heyrt Briecht. Plótta- hugmyinidiin kemiur hér eiinini'g fram. í einu kvæðanna segir Náttúran, að flótti sé ekki mtögulegur: — Do not imagine you can Hestar á hraungrýti. abdicate. Before you reach tlie fronti- er you are caught... — the frontier — landamæri gamla og nýja þjóðféla-gsdns, þjóðfélags fortíðar og framtíð- ar. Næsta bók skáldsin-s, The Orators (1932) með aukatitl- inum „An English St-udy“ er samsafn bundins og óbundins máls þar sem kennsla í bók- menntum og málbeitingu og raunar ýmsu í fari ensku þjóð- arinnar eru gerð skil. Aud-en hafði auðvitað mikinn áhuga á skólamálum og menntun æsfeu- lýðsins þar eð hann var skóla- stjóri í fimm ár og hefur oft stundað kennslu. Skoðun hans er sú, að skólastjórar, kennar- ar og prestar haldi kerfinu gangandi og sendi drengi í stríð. Ljóðabækur Audens og bók- in The Orators höfðu mikil áhrif. Þær vor-u eins konar herkvaðning í stjórnmálaheim- inum og gagnrýnendur vildu stofn-a „Auden-hreyfingu“ í þeirri von, að skáldskapur „miegi á ný verða vinsæl, glæsi- leg og nýtízk'uleg lisf'grein.“ Og það voru í rauninni gagnrýn- endur, sem ýktu hlutdeild Au-dens í stjórnmálum. Sann- leikurinn er sá, að hann hefur alltaf verið einstaklin-gs- hyggjumaður. Eina tilra-uin hans til að skrifa ósvikinn stjórnmálaáróður var The Dance of Death (1933). Eigin- leg stjórnmálaafstaða hans kemur ágætlega fram í einni ritgerða hans: — Skáldskapur hefur ekkert með það að gera að segja Friamh/aild á blis. 6. Heitt vatn ókeypis. IVAN SLAMNIC: Ég verð að gripa í tauminn Nú verð ég að stöðva klárinn. Þar hverfur hann stór og brúnn, á hröðu brokki, umleikinn ve'garins ryki inn í berjarunnann, mannlaus, með söðul og beizli. Ég heif rei’knað út viðbrögð hans, hugað vandlega að ö-llu: hvernig ég gríp hann og leggst af alefh á tauminn og klappa vinstri hendi sefandi á makkann. Þarna. Nú er tækifærið. Ég lyfti hægri handlegg, en herra trúr, hann hefir brotnað um olnbogann, ég lyfti þeim vinstri, en hann fellur máttvana niður. Ég hef skorizt á hnjánum og kvarnað úr öxlinni, og ég hef misst allt hárið. Guðmundur Arnfinnsson þýddi. 17. ágúísit 19-69 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.