Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1965, Side 11

Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1965, Side 11
s / 9 9 i S • i x P e n s a r • / '*'***£ \tWCMP «T I ir / : íí •— —ú i -a* .■ b y O nn 1 Hún ein sú allra bezta, Chalkie, ekki minna virði en jafnþyngd hennar í bjór. The Laxdale Saga. Translated by Muriel Press. Edited with an Introducition and Index by Peter Foote. Dent: London — Every- mans Library — 1964. 15s. Everymans-útgáfan hefur gefið út töluvert af íslenzkum fornrit- um í enskum þýðingum. Inngang- urinn er allítarlegur og þar er gerð grein fyrir efni og stíl sög- unnar ásamt þeim áhrifum, sem greinilega má á henni marka. Þýðingin kom fyrst út 1899. Þýð- andinn reynir að ná sagna-blæn- um með því að halda sér nokkuð að íslenzkri set; % ;askipan, og þótt þetta hljómi allundarlega á ensku verður þýðingin þó aldrei afkáraleg. Þetta er fyrsta útgáfa sögunnar með inngangi Peters Footes, og eins og áður segir, gerir hann sér far um að skilja efni og stíl sögunnar í samhengi við norræn- ar bókmenntir. Höfundur inn- gangs telur að sagan sé sett sam- an af miklum meistara og að sagan nái hæst í skilningi höf- undar á harmleiknum, sem er inntak sögunnar og aðal. Höfundur formálans sýnir fram á áhrif Eddu á persónugerðir sög- unnar og einnig áhrif atburða samtíma höfundi. Atburður, sem segir frá I Sturlungu, gengur aft- ur í Laxdælu. Sagan er talin skrifuð um miðja 13. öld. Ágæt mannanafna og staða skrá fylgir þessari útgáfu. Bókin er smekk- lega prentuð og band gott. Hún er merkt 597 í Everymans Libr- ary. TJne mort trés douce. Simone de Beauvoir. Gallimard, París 1964. 7,50 F. Simone de Beauvoir er fædd 1908 og er vel þekkt sem aðdá- andi og lagskona Sartres. Skoðan- ir hennar eins og þær birtast i verkum hennar eru að ýmsu leyti frábrugðnar verkum meistarans. Hún hefur sett saman skáldsögur, leikrit og bókina Le Deuxiéme Sexe, sem er bók um konuna, eðli hennar og alla art, ákaflega fróð- leg bók, samantekin af innsæi, sálfræðilegum skilningi og mik- illi þekkingu. Auk þess hefur hún sett saman esseyjur, en það form á uppruna sinn 1 Frakklandi. f þessum ritgerðum njóta gáfur hennar og skarpur skiln- ingur sín hvað bezt. Fyrsta skáld- saga hennar kom út 1943. Aðal- áhugamál hennar var heimspeki og þóttu bækur hennar full heim- spekilegar margar hverjar. Auk þessa hefur hún gefið út frásagn- ir eða endurminningarit, og í þeim flokki telst þessi bók. í þessari bók, „Hinn ljúfi dauði“, segir frá dauðabið og stríði móður höfundar. Hún lýsir kvölum og þjáningum hennar; samskipti þeirra aukast og það vex með þeim skilningur og tengsli sem eru annars eðlis og sterkari en þau er áður bundu þær sem móður og dóttur. Baráttan gegn því sem hlýtur að koma skýrir og greinir margt sem áður var þeim hulið. Aukaatriðin hverfa og ógnin vekur með þeim báðum þær eigindir, sem eru tál- lausastar og hreinastar. í þessari baráttu og þeim skilningi milli tveggja persóna, sem af henni leiðir, verður þeim hið óflýjan- lega, dauðinn, í senn viðbjóður og miskunnarlaus harðstjóri. Þær fyllast hatri á dauðanum og lýsa hann hneyksli og viðbjóð, öllum þeim sem vilja lifa. Bókin er skrifuð af innsæi og næmum skilningi á mannlegri reisn. Stíll- inn er sterkur og mildur í senn, og frásögnin sönn og laus við all- an feluleik. Þetta er ágæt bók. Jahresring 64/65. Herausgegeben vom Kulturkreis im Bundesver- band der Deutschen Industrie u. bearbeitet von Rudolf de le Roi, Hans Bender, Eduard Trier, Her- mann Rinn. 401 bl. auk 32 svart- hvítra og 12 litmynda. Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, Stutt- gart 1964. DM 16,80. Þetta er ellefti árangur þessarar sýnisbókar þýzkra bókmennta og lista. Þetta er þverskurður þýzkra lista og bókmennta og á að gefa gott yfirlit yfir ástand og horf- ur í þessum greinum. Hér eru birt ljóð, sögur og greinar, einnig eftirmæli um þá menn, sem mest gætti i þessum greinum og dóu á árinu. Hér eru prentuð þau málverk, sem þýzk söfn hafa keypt og ágætust þykja. Það sem birt er í bundnu og óbundnu máli í þessari bók birtist hér í fyrsta sinn og eykur það ekki lítið gildi bókarinnar. Þeim sem velja efni í slíkt rit er mikill vandi á höndum. Þekk- ing þeirra á nútíma þýzkum bókmenntum og listum verður að vera yfirgripsmikil og gagn- rýnin. Hér eru greinar um mál- verkasýningar, sem haldnar voru á árinu 63/64, leikdómar og um- sagnir um nýjustu tónverk. Gildi bókarinnar er ekki sizt f al- ið í því hve skamman tima hún spannar. Deutsche Verlags-Anst- alt gefur út töluvert bóka árlega, og eiga þær allar sammerkt í þvi að vera vandlega útgefnar og valdar. Þessi bók sker sig ekki úr um það. The Faber Book of Aphorisms. A Personal Selections by W. H. Auden and Louis Kronenberger. Faber and Faber Ltd., London 1964. 30s. Aphorisms eða snjallyrði teljast 3000 á þessari bók. Hún er saman- tekin af ágætum mönnum, efn- inu er raðað eftir eigin flokkun þeirra. Mannkynið, ríki og ríkis- stjórnir, trúarbrögð og guð, þjóð- félagið, listir, andlegt líf, saga. Höfundarnir taka efni sitt úr vestrænum bókmenntum og eftir vestræna menn. Safnið er mjög persónulegt, eins og sjá má af undirtitli. Þó hafa safnendur ekk- ert tekið eftir sjálfa sig, en eftir þá liggja ófá snjallyrði. Snjall- yrðið þarfnast ekki útskýr- inga, sá sem segir snjalla setningu útskýrir hana ekki, hann veit að það sem hann segir hæfir og rétt- læting og japl er óþarfi. Það má upphefja deilur um flestar þær fullyrðingar, sem standa í þessari bók, og frá vissum sjónarmiðum, má sjálfsagt dæma þær skakkar, en þrátt fyrir allt japl og öll rök, standa þær og eru réttar. „Minni- hlutinn hefur stundum rétt fyrir sér, meirihlutinn hefur alltaf á röngu að standa" (Shaw). Auðvit- að er þetta hárrétt. Þetta var skrifað með öðrum orðum á ís- lenzku á 13. öld: „Því verr gefast heimskra manna ráð, sem fleiri koma saman“. Það eru mörg snjallyrði sem hafa í sér fólgin minni sannindi en þessi, en þau blíva. „Blaðamenn skrifa af því að þeir hafa ekkert að segja, en hafa eitthvað að segja vegna þess að þeir skrifa" (Kraus). Þessi grein bókmennta var mjög dáð á 18. öld þegar samtalslistin og fagurlífið blómgaðist. Þá fuku snilliyrðin. í þessari bók eru setn- ingar og kaflar eftir Platon, Shakespeare, Goethe, Freud o.fl. o.fl. Þetta er hin ánægjuleg- asta lesning. IT^Í Jóhann Hannesson: É* Æ ÞANKARÚNIR „JAFNVÆGI í byggð landsins" — þessi fjögur orð heyr- ast oft og sjást víða á prenti. Hugsunin að baki þeim er vel þess virði að hún sé rædd, og helzt skynsamlega. í fyrsta lagi þarf að gera sér ljóst að byggð lands vors er ekki lengur í jafn- vægi. Um verulegt jafnvægi í byggð var áður að ræða, með- an býlin voru dreifð og þorp fá og smá, en það ástand er ekki framar fyrir hendi og mun aldrei aftur verða. Nýtt jafn- vægi í byggð landsins verður því mark, sem keppa þarf að, ef hin fjögur orð eiga að hafa einhverja merkingu aðra en sögulega. Ef menn vilja ná því marki að skapa nýtt jafnvægi í byggð landsins, þarf vel að hugleiða aðferðir og leiðir, svo að árangurinn verði heillavænlegur landi og þjóð. Spyrja mætti hvort jafnvægi í byggð landa sé almennt æskilegt þar sem gerlegt er að halda því eða ná, og hvort alvarleg jafnvægisröskun sé óæskileg. Báðum spurningum ber að svara játandi. Þar sem borgir hafa vaxið, líkt og stór vatnssjúk höfuð á litlum kroppum, eru löndin mjög viðkvæm ef vanda steðjar að, svo sem styrjaldir eða byltingar. Ýmsir nýir þjóðfélagssjúkdómar, svo sem rótleysi, afbrot, sálsýki o. fl. þrífast alltof vel í stórborgum. Borgirnar hafa tilhneig- ingu til að sundur mala ýmsa einstaklinga, einkum þá sem við- kvæmir eru og minni máttar. Jafnvægi er einnig að vissu marki nauðsynlegt milli borgarhluta, til þess að komast hjá þarflausu öngþveiti í umferðarmálum, skólamálum, löggæzlu og heilsuvernd, svo nokkuð sé nefnt. Það var jafnvægi kínverskrar byggðar sem olli því að Kín- verjar gátu þolað miklu meiri raunir í síðari heimsstyrjöld en sérfræðingar töldu mögulegt. Árum saman gat þjóðin þolað að óvinir héldu flestum stærstu borgum og beztu samgöngu- æðum landsins. Sumar bújarðir í sveitum voru þeim kostum búnar að heimilismenn þurftu ekkert að kaupa nema salt. Kol voru í jörðu og málmar, en allt til fæðis og klæðis mátti rækta. Auðvitað var það ekki „arðbært“ að gjörnýta einstak- ar jarðir sér á parti, en með því að nýta svæðin mátti bjarga lífinu. — En það sem óvinirnir gátu ekki, það gat verðbólgan. Hún raskaði fyrst jafnvæginu í sálarlífi manna, síðan hegðun þeirra og loks hlutfallinu milli borga og sveita og milli borg- ara og stjórnarvalda. Sífallandi pappírspeningar röskuðu jafn- væginu meir en sprengjujr óvinanna. — í sögu Kína má finna alvarlega jafnvægisröskun í fjármagni milli landshluta, sem var 6—7 aldir að ágerast, unz blóðugar byltingar brutust út, og eftir þær var landið um öld að ná sér. Línurit af þessu gefur Lin Yu-tang í bók sinni um land sitt og þjóð sína (My Country and My People). Nýtt jafnvægi í strjálbýlu landi eins og voru verður að grundvallast á jafnvægis-miðstöðvum, sem fullnægt geta sjálf- um sér og aðliggjandi svæðum að verulegu leyti í andlegum, verklegum og fjárhagslegum efnum. Verzlanir og smiðjur nægja ekki, heldur verða einnig að vera til góðir skólar, sæmi- leg sjúkrahús og heimili fyrir aldrað fólk og lasburða. Ef menntunarskilyrði skortir, verður ekki komizt hjá fólksflótta og fjárflótta frá svæðunum, það er frá hinum fátækari svæð- um til hinna ríkari, og þar með auðn. Nýtt jafnvægi er æskilegt til að komast hjá þjóðfélagssjúk- dómum gallaðs þéttbýlis. Það er alkunnugt að hjá lítt þrosk- uðum þjóðum hafa ýmsar stofnanir tilhneigingu til ofvaxtar og nauðungar og verða þær smátt og smátt óforbetranlegar. — Þessi tilhneiging gerir nú einnig vart við sig með þroskuðum þjóðum, t.d. í skólamálum á vorum tímum, þar sem aðsókn er að verða óviðráðanlega mikil. Við slíkar stofnanir myndast framandleiki milli manna, en um leið verður mannúð út undan og manngildi. Pappírsgögn og númer leysa persónu- leg sambönd af hólmi. Andleg menning dregst aftur úr verk- legri og árangurinn verður hið kunna „cultural lag“, seina- gangur á mörgu því, sem lýtur að andlegri velferð og heilsu manna. Eðlilegt jafnvægi veldur því hins vegar að margir menn geta unað glaðir við sitt, rótleysi gerir síður vart við sig og menn verða heimamenn í tilverunni í stað þess að vera þar gestir og fx-amandi flakkarar. Hin eðlilegu sambönd milli Guðs og manna raskast miklu síður þar sem jafnvægi ríkir en þar sem mikið af fólkinu er rifið upp með rótum og sett niður á nýjum stöðum. Nýtt jafnvægi snertir því hamingju upprennandi kynslóða í landi voru. 9. tbl. 1965. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS U

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.