Morgunblaðið - 13.04.1995, Page 47

Morgunblaðið - 13.04.1995, Page 47
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. APRÍL1995 47 HRAFN Gunnlaugsson bregður á leik með Vladimir Ashkenazy og Elisabeth Söderström við upptökur á framlagi þeirra. Mynd úr bókinni Krummi, Hrafns sögu Gunnlaugssonar. KRÁIN Skreiðstu-inn, sem getið er í 23. pistli Fredmans. og dauðinn horfði oft yfir öxl skáldsins. Frægur er 21. pistill Fredmans sem hefst svo í þýðingu Jóns Helgasonar: „Svo endar hver sitt ævisvall / og yfirgefur skál og kút / er gellur dauðans grimma kall: / þitt glas er runnið út!“ í þrítugasta pistli Fredmans segir svo í þýðingur Hannesar Hafstein: „Flýt þér, drekk út. Sjá dauðinn búinn bíður / brandinn sinn hvess- ir, dokar þröskuld við.“ Einn eftir- minnilegasti pistill Fredmans er þó 23. pistillinn, þar sem Bellman Nils Henning 0rsted-Pedersen Nils Henning segist hafa þekkt vel til Bellmans, „enda er hann hluti af norrænum tón- listararfi, trúbadúrarfi. Hrafn sendi okkur lag sem hann hafði valið, ég leit á það og svo unn- um við Björn og Egill það sam- an, gerðum skissu, spiluð- um okkur sam- an og það hljómaði svo vel að það var tekið upp. Það var afskaplega gaman að vinna þetta verk. Það var vitanlega glíma að undirstrika textann og ég vona að það hafi tekist vel, en ég skil afskaplega lítið í ís- lensku,“ segir hann og hlær við. „Þó undirspilið sé í sjálfu sér einfalt er kúnst að láta einfalda laglínu skila inntakinu. Þetta var skemmtileg vinna. Það get- ur verið erfitt að vinna verk sem þetta ef menn eru ekki sam- taka, en við vorum allir sam- mála um leiðina að markinu og höfðum allir eitthveija ánægju af. Bellman söng um sammann- legp hluti og söngvar hans um ást og vín hyóta að höfða til allra, þó hefðin sé eðlilega sterkust í Svíþjóð, enda eru ljóð Bellmans sænskar þjóðarger- semar.“ segir sína ógæfusögu af miskunn- arlausri hreinskilni og napurri kímni. Pistillinn er lagður í munn Fredmans sem liggur í ræsinu fyr- ir utan knæpuna Skreiðstu-inn gegnt Seðlabankahúsinu í Stokk- hólmi sumarnótt 1768, og segir meðal annars í þýðingu Jóns Helgasonar: Ansa mér móðir, hví æddir þú forðum upp í til bónda þíns? Eftir það rann í ófamaðar skorðum ævi vesalings míns. Þinn girndareldur þraut minni veldur, þungt er hvert mitt stig. Eftir þinn trylling á þig seig stilling, í þér barstu mig. Hefði betur lás hangið þér við gás! Síðar í pistlinum kemur þessi eftirminnilega hending: „Foreldr- um á ég fátt gott að inna, / fussa við þeirra tryggð, / þar sem í ræs- ið lagstur lít ég minna / larfa viður- styggð.“ í hverju erindi sekkur skáldið dýpra í sjálfsvorkunn yfir drykkjuskap sínum og fátækt, en þegar hringlar í lyklum og hleypt er frá gluggum krárinnar tekur það gleði sína að nýju og lýkur ljóðinu á lofsöng til foreldranna og hjónarúmsins þar sem hann var getinn: Heill þeim sem forðum lét hjónarúm smíðað hans reyndist iðja þörf! Heill ykkur tveim sem áköf stigin í það unnuð nytsöm störf! Skáld sem kann skil á gleði og sorg Fræðimenn hafa gjarnan deilt um Bellman og sess hans í bók- menntasögunni. Framan af var hann fyrst og fremst metinn sem alþýðuskáld og þannig barst kveð- skapur hans um Norðurlönd. Á nítjándu öld deildu menn um hvort sögupersónur Bellmans væru ein- ungis skraut eða lifandi persónur og mikið var gert úr Bakkusar- dýrkun hans. Marxískir bók- menntafræðingar töldu Bellman handbendi borgarastéttarinnar; meinlausan vegna þess að hann fegraði ömurlegt hlutskipti öreig- ans án þess að beina sjónum að spilltri yfirstétt. Þeir sem kynnast Bellman láta sér þó fátt um finnast um kreddur og krappaþýfi bók- menntafræðinnar: fyrir þeim er Bellman skáld sem kann skil á gleði og sorg og veit að ekki er alltaf gott að greina á milli. Bellman með þeirra nefi Bellman með þeirra nefi er á dagskrá Sjónvarpsins í kvöld eins og áður er getið, en Hrafn Gunn- laugsson segir að hugmyndin hafi kviknað á námsárum hans í Sví- þjóð. í þættinum koma fram ýmsir listamenn, Kristján Jóhannsson syngur með hljómsveit undir stjórn Guðmundar Emilssonar, danski jassbassaleikarinn Nils Henning 0rsted-Pedersen, Björn Thorodd- sen og Egill Ólafsson flytja 23. pistil Fredmans, Ruta Zilionyte, fimm ára litháísk stúlka, syngur Gamla Nóa upp á litháísku og Li- mal-leikhúsið í Tallinn upp á eist- nesku, lettneska rokksveitin Pér- kons, með söngkonuna Ievu Akur- áta í broddi fylkingar, flytur Fred- mans-pistil í útsetningu leiðtoga sveitarinnar, Júris Kulakovs, írska þjóðlagasveitin Dubliners syngur Bellman-lög á írskri krá, Donovan flytur lag, sem tekið var upp hér á landi, og Vladimir Ashkenazy leikur undir á píanó hjá söngkon- unni Elisabeth Söderström Bell- man-lag í útsetningu sinni, þýska tríóið Trio Ex Aequo flytur lag og svo mætti lengi telja. Frumkveikjan veturinn 1953-54 Hrafn Gunnlaugsson segir að rekja megi tengsl hans við Bellman langt aftur: „Það má í raun segja að frum- kveikjan sé að veturinn 1953-54, þegar ég er sex ára, flutti Þjóðleik- húsið leikrit sem hét Ulla Vinblad og móðir mín, Herdís Þorvaldsdótt- ir, lék Ullu og Róbert Arnfinnsson Bellman. Þá kom oft fyrir að barnapíu vantaði og þá fór hún með mig í leikhúsið. Þar beið ég úti í sal á meðan og horfði á leik- ritið. Ég-sá leikritið fyrir vikið tíu eða fimmtán sinnum og kunni það utanað, fór að hlæja áður en brand- ararnir komu og truflaði sýning- una,“ segir Hrafn og hlær við. „Eg hefði getað gengið inn í hvaða hlut- verk sem er og þegar ég komst í handrit að verkinu fyrir stuttu sá ég að ég hafði valið í þáttinn nán- ast sömu lög og ég lærði í leikrit- inu. Fyrir mér var Bellman lifandi persóna og varð svo raunverulegur að ég hágrét í lokin þegar hann dó á átakanlegan hátt,“ segir Hrafn og hlær að minningunni. Afskaplega sérkennilegur maður „Bellman var í raun afskaplega sérkennilegur maður,“ segir Hrafn. „Hann er einhverskonar rokkari sem er lagið að vinna klass- íska tónlist. Hann semur jöfnum höndum drykkjuvísur og ástaróð og samtímis afskaplega þekktur skemmtikraftur. Hann flutti lögin sín sjálfur og var mjög mikil eftir- herma; lék bumbur og blásturs- hljóðfæri. Á hinn bóginn er svo þessi fág- aði maður sem er að fást við „lied- er“ eða sönglög fyrir hirðina, lof- kvæði um konung, hjarðljóð og ljóð kristilegs eðlis. Hann virðist hafa mjög breiða menntun og vera vel lesinn í sænskum tónlistararfi, því hann sótti innblástur í þjóðlög og vísur og skapaði eitthvað nýtt úr þeim efnivið. Bellman er skáld gleðinnar, fullur af lífsorku og gleði. Hann er dæmi um það besta sem dægurtónlist getur yfirleitt sótt í; dæmi um dægurtónlist sem er að hefja sig upp í að verða sönn list. Hann virtist búa að geysimik- illi lífsreynslu og hann fjallaði til- tölulega umbúðalaust um mann- lega ástríðu og yrkja um persónu- legar tilfinningar sem var mjög óvenjulegt á þeim tíma. Ingmar Bergman sagði líka eitt sinn við mig að Bellman hefði mótað nútíma sænsku; það væri samfelldur þráður frá Bellman til Strindbergs og á þeim þræði léki sænsk tunga. Askenazy sagði mér að tónlist þurfi ekki að vera háspekileg og lög Bellmans séu eins og þau hafi fallið af himnum ofan, í þeim séu laglínur svo einfaldar og fallegar að það sé eins og þær hafí alltaf verið til.“ Honda á íslandi - Vatnagarðar 24 - S: 568-9900 nú búinn að eiga þær þrjár, og þær hafa að það kemur bara ekkert annað til " ...sonur okkar ráðlagði okkur að kaupa Honda og við ákváöum að prófa. Og við sjáum svo sannalega ekki eftir þvi..." "...Af þvi að mér finnst hann fallegur, á mjög góðu verði..."

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.