Morgunblaðið - 07.03.1984, Side 4

Morgunblaðið - 07.03.1984, Side 4
44 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 7. MARS 1984 Njósnir og njósnamál í Noregi B»kur Björn Bjarnason SPIONER OG SPIONMAL I NORGE Höfundar: Thorleif Andreassen Gunnar Moe Útg. Atheneum Ósló 1984, 368 bls. Bókin sem hér um ræðir byrjar á kafla um handtöku og njósnir Arne Treholt sem norska lögregl- an stöðvaði 20. janúar síðastliðinn þegar hann var á leið til fundar við stjórnendur sína í KGB, sov- ésku ógnar- og öryggislögreglunni. Af því má sjá að upphaf bókarinn- ar að minnsta kosti er hraðunnið, en höfundarnir eru báðir blaða- menn og kunna þvf vel til slíkra verka. í bókinni kemur ekkert fram um Treholt-málið sem ekki hefur verið greint frá í norskum dagblöðum, enda styðjast höfund- arnir að verulegu leyti við þau í frásögn sinni. Að öðru leyti er meginefni bókarinnar yfirlit yfir athafnasemi Sovétmanna í Nor- egi, undan ströndum landsins og á Svalbarða, athafnasemi sem ekki flokkast undir venjulega starfs- hætti sendiráðsmanna eða for- stöðumanna viðskipta- og verslunarfyrirtækja. Lokakaflinn er byggður á fræðsluriti svissn- eskra stjórnvalda fyrir almenn- ing, en í því er fólki sagt hvernig það skuli bregðast við á hættu- og stríðstímum. Spioner og spionmál i Norge — Njósnir og njósnamál í Noregi — heitir bókin, en undir- titill hennar er: Handbók fyrir þá sem vilja gæta landsins síns. Höfundarnir eru síður en svo að bera blak af Sovétmönnum og gera sér engar grillur um aðferð- irnar sem þeir beita til að ná markmiðum sínum sem eiga lítið skylt við friðarhjal og blíðmælgi. Lítið er um sjálfstæðar athuganir höfunda sjálfra en á hinn bóginn draga þeir saman á einn stað mik- inn fróðleik um viðfangsefnið. Til dæmis er sagt frá þeim upp- lýsingum sem komið hafa frá sov- éskum majór sem flýði vestur yfir járntjald og býr nú í Englandi. Hann hefur undir dulnefninu Victor Suvorov afhjúpað sovésku morð- og ódæðisverkastofnunina Spetsnaz. Á friðartímum eru um 30 þúsund sérþjálfaðar konur og karlar í þjónustu stofnunarinnar. Kæmi til styrjaldar, yrði þessu liði beitt til launmorða og ódæðis- verka í NATO-löndum, spjótunum yrði beint gegn valdamönnum og lífsnauðsynlegum mannvirkjum í því skyni að lama þjóðlífið í óvina- löndunum, svo að þau yrðu auð- tekin bráð. Hafa fréttir af upp- ljóstrunum Suvorovs birst hér í Morgunblaðinu. Hefur hann með- al annars bent á það að sovéskir íþróttamenn séu gjaman sérþjálf- aðir á vegum Spetsnaz og gefist þeim fleiri tækifæri en öðrum Sovétborgurum að kynnast að- stæðum í NATO-ríkjum á keppn- isferðum. 1 samtali við norskan blaðamann komst Suvorov þannig að orði: „Flestir útsendarar Spetsnaz í Noregi á friðartímum eru Norðmenn. Þeir hafa sjálfvilj- ugir gengið Sovétríkjunum á hönd eða verið beittir þrýstingi, svo sem á ferðalagi til Sovétríkjanna. Al- mennt er þeim ekki ljóst að þeir starfa fyrir stofnun sem heitir Spetsnaz." Þá segir hann, að stærsta deildin á vegum Spetsnaz starfi með sovéska Norðurflotan- um í Murmansk. Norðmenn hafa lýst a.m.k. 24 Bókmenntir Erlendur Jónsson Húnvetningur. VIII. 192 bls. Útg. Húnvetningaf. í Reykjavík. Rvík, 1983. Húnvetningur kom fyrst út 1963. Síðan hefur útgáfan verið slitrótt þar til nú allra síðustu ár- in að ritið hefur komið út reglu- lega. Ritið fer batnandi að efni og frágangi. Höfundar munu flestir vera búsettir í Reykjavík og ná- grenni — brottfluttir Húnvetn- ingai. Og þeir eru margir sem rita í þetta hefti, alls um þrjátíu tals- ins. Það skapar riti af þessu tagi aukinn styrk að margir leggi hönd að verki. Stuttir þættir, en margir, skapa meiri fjölbreytni. Þannig verður til ósvikið átthagarit þar sem mismunandi sjónarmið fá að njóta sín. Ræktarsemi við ætt og uppruna situr hér í fyrirrúmi. Daglegt líf eða minnisstæðir atburðir frá fyrri árum leggja til innblástur- inn. Þannig segir Auðunn Bragi Sveinsson frá skammdegiskvöldi í afdal. Engin eru þar stórmál reif- uð heldur kýs höfundur að endur- vekja hversdagslífið með því að lýsa dæmigerðu vetrarkvöldi í af- skekktri byggð. í þættinum Dimmviðris-dagur segir Sigríður Vilhjálmsdóttir hins vegar frá skammdegiskvöldi eins og þau gerðust eftirminnilegust. Húsdýrin eru snar þáttur í endurminningunni. Sumir sem hverfa úr sveitinni sakna þeirra mest. Þau höfðu sitt skap og báru sína persónu sem stundum varð býsna minnisstæð. Það sannast hér meðal annars á þáttunum Branda eftir Jóhönnu Björnsdótt- ur og Nokkrir vinir mínir, eftir Gunnþór Guðmundsson. En fleira festist í minni þeirra Húvnetninga sem nú eru komnir á efra aldur. Þeir lifðu t.d. upphaf bílaaldar. Póstbílstjóri segir frá nefnist þáttur eftir Guðmund Al- bertsson en hann var »fyrsti póstbílstjóri á Iangleiðum«. Þar segir frá akstri milli Suður- og sovéska stjórnarerindreka óvel- komna í land sitt eða rekið þá frá Noregi frá 1968 til 1. febrúar 1984. Öll dæmin sem tíunduð eru í bók- inni um leynilegar athafnir Sov- étmanna í Noregi sýna, að þeir eru þar stöðugt á höttunum eftir sam- verkamönnum og láta einskis ófreistað í því efni. Raunar er svo mikill fjöldi sovéskra manna í Noregi að ógjörningur er að fylgj- ast með ferðum þeirra og oftast sýnist norska öryggislögreglan hafa komist á sporið vegna ábend- inga frá mönnum sem sætt hafa ásókn Sovétmanna. Talið er að það þurfi 8 til 12 starfsmenn á vegum öryggislögreglunnar til að fylgjast í 24 tíma með ferðum eins manns án þess að hann viti um eftirför- ina. Yfirmenn norsku öryggislög- reglunnar telja, að 90 útsendarar frá kommúnistaríkjunum séu í Noregi. Til að hafa fullt eftirlit með þeim öllum þyrfti því um 1000 manna lögreglulið. Lokakafli bókarinnar þar sem rakið er meginefni leiðbeininga- rits fyrir almenning sem svissnesk stjórnvöld hafa sent inn á hvert heimili í landi sínu er ábending höfundanna um það, hvernig unn- ið skuli að því á friðartímum að búa fólk undir þann sálfræðilega hernað sem stundaður er og yrði ákafari á hættu- og ófriðartímum. í formála þessa rits segir meðal annars: „Yrði þrengt að okkur í alvöru, getur herinn barist jafn lengi og lífsþróttur og baráttuþrek endist með þjóðinni. Andstæðingurinn Norðurlands á árunum í kringum 1930. En það má svo sannarlega kalla að verið hafi í árdaga bíla- aldar. í fásinninu varð hver og einn að skapa sér sjálfur sína tilbreyting. Sögur af dularfullum fyrirbærum uppfylltu þörfina fyrir spennu og hugarflug. Einnig fólst í þeim við- leitni til að brjóta til mergjar hin dýpstu rök. Hér er stuttur þáttur af þessu tagi, Feigðarboði, eftir Björn Jónsson frá Fossi. Sögur eins og sú, sem Björn Jónsson seg- ir hér, mátu menn á tímabili sam- kvæmt því hvort þeir lögðu trúnað á þær eður eigi. Nú er, hygg ég, litið öðruvísi á þessi mál. Mannleg reynsla er allt- af merkileg. Og ályktanir þær, sem hver maður dregur af reynslu sinni, eru í sjálfu sér jafnmerki- legar. Frásagan Feigðarboði ber í sér þann neista sem fyrrum varð kveikjan að öllum okkar þjóðsög- um. Þá eru í þessum Húnvetningi lengri þættir sem flokkast undir það sem oft er nefnt þjóðlegur fróðleikur, samantektir um menn og atburði fyrri tíðar þar sem ekki er aðeins byggt á munnlegum frásögnum heldur einnig á kirkju- bókum, manntölum og annars konar rituðum heimildum. Meðal slíkra eru Axel Guömundsson í Valdará-si, ætt og uppruni eftir Ar- inbjörn Árnason og Gilsbakka-Jón eftir Jóhann Benediktsson. í þátt- um þessum er ekki aðeins rakin saga horfinna einstaklinga heldur líka stundum eyddrar byggðar. Þarna segir frá fólki sem lifði »endursköpun þjóðfélagsins« svo vitnað sé til orða Arinbjörns Árnasonar. Talsvert er af kveðskap í þessu hefti. Meðal annars eru Ijóð eftir Gunnar Dal. En hann skoðaði heiminn fyrst út frá sjónarhorni æskustöðva sinna á Hvamms- tanga áður en hann tók að nema sín háleitu fræði víða um lönd, meðal annars á Indlandi. Séra Sigurður Norland var líka lærður vel. Þó undi hann langa ævi við nyrsta haf, og hvergi nema þar; prestur í Hindisvík á Vatns- leggur höfuðkapp á að brjóta þetta afl á bak aftur og hann get- ur það með mörgum ráðum. Varn- arlausir íbúar landsins munu sæta árásum — fjölskyldur okkar, heimili og vinnustaðir. Með árás- inni verður stefnt að því að draga kjark úr fólki og telja því trú um að andspyrna sé ekki til neins. Þess vegna er það mikilvægur þáttur í vörnum landsins að vernda líf og eignir almennings. Á þessu sviði er nauðsynlegt að sýna árvekni og styrk og veita þeim stuðning sem sinna almannavörn- um. í þeim tilgangi er þetta rit gefið út, í því er að finna leiðbein- ingar fyrir alla borgara og íbúa lands okkar." Hinn hlutlausa þjóð, Svisslend- ingar, hafa gengið lengst í því að virkja alla í þágu landvarna ogy dæmin sem nefnd eru í leiðbein- ingaritinu og viðbrögðin við þeim hættum sem þar er lýst, eiga er- indi til allra sem annt er um frelsi sitt og öryggi. Bókin Spioner og spionm&l i Norge er tímabær nú, þegar frétt- ir berast hvaðanæva um undirróð- urstarfsemi og ögranir eins ög í sænska skerjagarðinum. Hún ber þess nokkur merki að hafa verið unnin og gefin út með hraði og endurútgáfa er boðuð. Bókin hefur verið til sölu í Bókaverslun Sigfús- ar Eymundssonar. íslendingur sem les hana, hlýtur að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að huga frek- ar að innra öryggi hér á landi en raun ber vitni, svo að ekki sé minnst á framlag íslenskra stjórnvalda til að efla mótstöðu- vilja borgaranna í sálrænum hernaði. Björn Jónsson frá Fossi nesi. Séra Sigurður orti á fleiri málum en íslensku, meðal annars á ensku. Hann var fimleikamaður í kveðskap, glímdi við Ijóðlistina eins og flókna og heillandi íþrótt. Og varð vel ágengt. Rit þetta er, í fáum orðum sagt, fróðlegt, notalegt og að mínum dómi skemmtilegt. Þó ég tíundi ekki hér allt efni þess ber ekki svo að skilja að eitt sé öðru markverð- ara, að það, sem ég hef ekki nefnt, standi að baki hinu sem ég hef minnst hér á. Allt er efni þessa rits að minni hyggju jafnathygl- isvert. Nýtt blað SÁÁ — í 40.000 eintökum SÁÁ hyggur nú á stórtækari útgáfu- starfsemi en áður hefur tíðkast hjá samtökunum. Um mánaðamótin mars/ apríl er væntanlegt nýtt 26 síðna hlaö samtakanna, sem gefið verður út í 40.000 eintökum og dreift endur- gjaldslaust um land allt. Að sögn Hendriks Berndsen, formanns SÁÁ, telja forráðamenn samtakanna þessa leið vera hentug- asta hvað varðar fyrirbyggjandi að- gerðir, kynningu, fræðslu og fréttir úr starfi SÁÁ. Nafn á nýja blaðið hefur ekki verið ákveðið, en blaðið verður í dagblaðsformi og er ráðgert að það komi út ársfjórðungslega. Ritstjóri þess er Þráinn Hallgríms- son. Tónlist Egill Friöleifsson Austurbæjarbíó 3.3. ’84. Flytjendur: Garðar Cortes, tenór, Erik Werba, píanó. Efnisskrá: Lög eftir ýmsa höfunda. Garðar Cortes og Erik Werba héldu tónleika á vegum Tónlist- arfélagsins í Austurbæjarbíói sl. laugardag. Nú er liðinn um hálfur annar áratugur síðan Garðar Cortes fór að láta að sér kveða í menn- ingarlífinu eftir nám erlendis, og sá hefur ekki aldeilis setið auð- Ljóðatónleikar um höndum. Það er ekki aðeins að hann sjálfur hafi ætt um ís- lenskt tónlistarlíf eins og hvítur stormsveipur, heldur hefur hann einnig haft lag á að hrífa aðra með sér og hvatt til dáða, og með því lyft grettistaki. Stofnun Söngskólans á sínum tíma og þá ekki síður fslensku óperunnar marka vissulega tímamót. En þrátt fyrir umsvif og annir við skólastjórn og óperurekstur hef- ur Garðar verið einn virkasti söngvarinn okkar undanfarin ár og farið með hvert stórhlut- verkið eftir annað á fjölum óper- unnar. Það voru hins vegar ljóð- in sem hann bauð okkur upp á í þetta sinn og honum lætur ekki síður að fást við þau. Frá því ég heyrði Garðar syngja í fyrsta sinn hefur honum farið mikið fram. Á því leikur enginn vafi og konsertinn sl. Jaugardag var enn ein rósin í hans hnappagat. Hann var í feikn góðu formi, söng af mikilli innlifun, og bar sig með öryggi hins sviðsvana. Túlkun hans var bæði persónuleg og afgerandi og hann hikaði ekki við að víkja þónokkuð frá hefðbundinni með- ferð í sumum tilvikum. Tónleikarnir hófust með lagi Giordani „Caro mio bene“ og komu þá ofangreind atriði vel í Ijós. Hann beitti meiri mun bæði hvað varðar styrk og hraða en venjulegt er án þess þó að yfir- drífa. Þessi beinskeytta afdrátt- arlausa túlkun hitti áheyrendur beint í hjartastað. Það er langt síðan ég hef heyrt eins innilegt og langvarandi lófatak eftir fyrsta lag og í þetta sinn. Áheyr- endur kunnu auðheyrilega einn- ig vel að meta þessa persónulegu meðhöndlun á lögum sem hvert mannsbarn þekkir og má þar nefna t.d. „Rósin" eftir Árna Thorsteinsson og „f fjarlægð" eftir Karl Ó. Runólfsson. En það væri að æra óstöðugan að tína til hvert lag á efnisskránni, því þau voru 22 eftir 12 höfunda. Ekki get ég þó stillt mig um að minn- ast á „Silent Noon“ eftir Vaugh- an Williams, sem er sérdeilis fal- legt lag og var hér vel flutt. Það væri einnig að bera í bakkafullan lækinn að hlaða lofi á Erik Werba, sem aðstoðaði Garðar á þessum tónleikum. Werba er einn af stórmeisturum slaghörpunnar og hefur verið fremstur meðal jafningja um áratuga skeið. Hann hefur látið svo iítið að koma hingað nokkr- um sinnum og miðlað okkur af þekkingu sinni og reynslu. Fyrir það ber að þakka. Þetta var hinn ánægjulegasti konsert, enda létu viðstaddir það óspart í ljós. Átthagarit

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.