Morgunblaðið - 15.09.1979, Síða 29

Morgunblaðið - 15.09.1979, Síða 29
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 15. SEPTEMBER 1979 29 Dr. George E. Davie: „Frumstaðreynd Adams Smiths yar sérhæfingin,, Sunnudaginn 26. ágúst flutti dr. George E. Davie, prófessor í heimspeki við Edinborgarháskóla, fyrirlestur í Lögbergi í boði Heimspekideildar Háskóla íslands og Félags áhuga- manna um heimspeki. Fyrirlesturinn var um hinar heimspekilegu forsendur hagfræðikenninga Adams Smiths (The Phiiosophical Foundations of Adam Smith‘s Economics). Adam Smith er einn fremsti frjálshyggju- hugsuður allra alda. Um hagfræðikenningar hans hefur mjög verið rætt á Vesturlöndum síðustu árin, bæði vegna tveggja alda afmælis höfuðrits hans, Auðlegðar þjóðanna (The Wealth of Nations) 1776, og vegna síaukinna ríkisafskipta, en gegn þeim færði hann sterk rök. Þess má geta, að Margrét Thatcher, forsætisráðherra Breta, er mikill aðdáandi Smiths. Ekki hefur síður verið rætt um hagfræðikenningar Adams Smiths á íslandi en öðrum Vesturlöndum. Ólafur Björnsson prófessor vitnaði til hans í grein í Mbl. 10. júni 1978. Hann sagði m.a. um einstaklingshyggju hans: „Smith átti hér einungis við það, að sjálfsbjargarhvötin væri slíkur aflgjafi framleiðsl- unnar, að án hennar myndu afköst minnka svo, að allir yrðu fátækari. Hitt var fjarri Smith að lofa eigingirni og sérhyggju eins og skýrt kemur fram í ritum hans um siðfræði.„ Jónas H. Haralz hagfræðingur vitnaði til hans í grein í Mbl. 3. maí 1979. Hann sagði m.a.: „Adam Smith gerði sér engar grillur um mann- legt eðli. Hann var mikill mann- þekkjari, sem hafði haft náin kynni af iðnrekendum og kaup- sýslumönnum síns tíma. Hann treysti því ekki, að góðvild þess- ara manna eða víðsýni þeirra myndu leiða til þess að störf þeirra yrðu til almanna heilla. Hann treysti á það eitt, að við frjálsar markaðsaðstæður, þar sem samkeppni ríkti, yrðu þeir að breyta'a þann veg, sem bæði þeim sjálfum og öðrum væri fyrir bestu. Þess vegna vildi hann ryðja burt öllum viðskipta- tálmunum." Dr. Davie sagði í fyrirlestri sínum, að minna yrði á rit Adams Smiths um þekkingu og siðferði, því að skoða yrði rit hans í heild, þau væru hvert tengt öðru. Frumstaðreynd Smiths væri verkaskiptingin eða sérhæfingin, sem hefði komið til Adam Smith K N I N CL U I R Y DTTO THE Nature and Caufes £)>' TtlÉ WEALTH of NATIONS By ADAM SMITH, LL. J>. md F. R. S, fvtmtiiý PtefeKn <x Mawi l*W>»fcj|hy Ok t’níwrtiiK «t tíiAXJíW, IK TVTO VOtOMES. V O L. I. LONDONi f«iST»U> »OK W, »TKA)1AH1 AKO T.CÁOÍÍt, IH TtlE 4 1 F.ANO NÍ>CCfcXXV*„ Titilsíða fyrstu útgáfu Auð- legðar þjóðannna eftir Adam Smith. sögunnar með iðnbyltingunni, hann reyndi að greina afleiðing- ar hennar. Einn vandinn, sem Smith glímdi við, væri, hvernig ríkið gæti 'bezt auðveldað vöxt atvinnulífsins. Ríkið gæti það bezt að hans dómi með því að láta atvinnulífið vera, enda hefðu hinar miklu framfarir í atvinnumálum fremur orðið fyrir öll ríkisafskipti en vegna þeirra. Framfarirnar hefðu um- fram allt orðið vegna vinnu óteljandi einstaklinga að þvi að bæta kjör sín, vegna verkaskipt- ingarinnar og viðskiptafrelsis- ins. Ríkið ætti því ekki að reyna að stjórna atvinnulífinu, heldur aðeins gæta almenns réttlætis, tryggja einstaklingsfrelsið. Ríkið ætti að dómi Smiths að reyna að tryggja almenna menntun, enda yrði verkaskipt- ingin eða sérhæfingin, sem væri árangursrík frá haffræðilegu sjónarmiði, til þess að þrengja sjóndeildarhring verkalýðsins. Bóndinn hefði miklu betri yfir- sýn en iðnverkamaðurinn. Sér- hæfingin hefði þannig bæði góð- ar og siæmar afleiðingar og Smith væri því með afskiptum ríkisins af menntamálum, en á móti afskiptum þess af atvinnu- málum. Hann teldi meginand- stæðu síns tíma vera með þétt- býli og strjálbýli, enda hefðu búauðgissinnar (fýsíókratar) haft mikil áhrif á hann. Þetta hefði mörgum yfirsézt, bæði marssinnum og frjálshyggju- hugsuðinum Friedrich A. Hayek, sem hefði þó skrifað mjög skarp- lega um kenningar hans. Smith glímdi í siðfræðiriti sínu Therey of Moral Sentiments, við þann vanda, hvernig menn skildu hver annan, fengju samúð hver með öðrum. Maður liti á aðra menn sem hluti eða viðföng, en ekki sem hugs- andi verur eða viðmið. Hvernig gæti hann skilið þá sem menn? Hvernig gæti hann lifað samlífi? Smith notaði líkingu til þess að skýra það. Hann segði, að maður liti á aðra menn sem „spegil- myndir" sjálfs sín.Samhugur mannanna yrði til, þegar þeir skoðuðu aðra sem sjálfa sig. Menn fengju samúð með öðrum, þegar þeir reyndu að afla sam- úðar þeirra með sér. Smith teldi, að einn megin- munurinn á vaxandi atvinnulífi síns tíma og stöðnuðu atvinnulífi fyrri tima væri sá, að menn spöruðu, söfnuðu fjármagni, sem notað væri til atvinnuþróunar og vísindalegra rannsókna. Dýrin sættu sig við tilveruna, en mað- urinn reyndi að breyta henni sér í hag, ávaxta þann arf þekkingar og fjármagns, sem hann erfði. Smith horfði með öðrum orðum á sögu síns tíma undir víðara sjónarhorni en iðnrekandans eða kaupsýslumannsins. Enda væri hann síður en svo málflutnings- maður þeirra. Sérhæfingin, sem þrengdi að vísu sjóndeildarhring verkalýðsins, hvetti áfram snill- inga og hugvitsmenn. Þjóðlífið yrði fjölbreyttara frá sjónarmiði þeirra, þótt það yrði einhæfara frá sjónarmiði verkalýðsins. Sköpunarmáttur þjóðlífsins yk- ist í rauninni. Smith teldi sér- hæfinguna þannig æskilega, þeg- ar allt kæmi til alls, þótt sumar óæskilegar afleiðingar hennar yllu honum áhyggjum. Pöntunarþjónusta Félags frjálshyggjumanna, pósthólfi 1334, 121 Reykjavík, sér um að útvega frjálshyggjumönnum rit Smiths, Theory of Moral Sentiments, The Wisdom of Adam Smith (úrval úr ritum hans) og The Wealth of Nations.og rit annarra frjáls- hyggjuhugsuða. Alþýðutónlistar- menn rísa upp Morgunblaðinu hefur borist svohljóðandi yfirlýsing frá Sam- tökum alþýðutónskálda og tón- listarmanna: Miðvikudaginn 5. sept. s.l. hélt stór hópur ungra tónlistarmanna, sem lagt hafa stund á alþýðutón- list (pop-tónlist) fund á hótel Esju til þess að ræða ástand og horfur í listgrein sinni. Niðurstaða fundarins var sú að stofnuð skyldu samtök alþýðutón- skálda og tónlistarmanna er skammstafast S.A.T.T. Um langt árabil hefur áhugi á alþýðutónlist verið mjög mikill á íslandi. Afstaða alþýðutónlistarmanna til þess að stunda listgrein sína hefur hins vegar verið léleg og þeir settir skör lægra en flestir aðrir listamenn í landinu. Vegna þessa telja alþýðutónlistarmenn nauðsynlegt að stofna með sér samtök þótt þeir séu nú þegar í félagi íslenzkra hljómlistarmanna (F.Í.H.). Á fundinum var kosið í undirbúningsnefnd sem leggja mun fram tillögur um lög samtak- anna, stefnu og markmið á fram- haldsstofnfundi. í fundarlok var svohljóðandi ályktun samþykkt: „Stærstur hluti tónlistar al- mennings í dag er alþýðutónlist en hún hefur um árabil verið flokkuð sem óæðri tónlist af mörgum þeim sem ráða og ríkja í tónlistarmál- um landsmanna. Hefur lengi verið skoðun alþýðutónlistarmanna að mál væri að linnti, starf þeirra væri metið að verðleikum og þeir fengju setið við sama borð og aðrir er að tónsköpun og tónlistarflutn- ingi starfa. Alþýðutónlistarmenn bera að mestu uppi tvær greinar tónlistar hér á landi, þ.e. flutning tónlistar á skemmtunum og dansleikjum og svo hljómplötugerð. Lifandi tón- listarflutningur hefur lengi átt í vök að verjast: Kemur þar til mikil skattlagning ríkisins á sjálf- stætt dansleikja- og tónleikjahald sem nemur nú tæpum 50% af miðaverði. Aðrir listamenn njóta hins vegar ýmissa fríðinda að þessu leyti. Afleiðing þessa er meðal annars sú, að danshúsaeig- endur treysta sér ekki lengur til að hafa á boðstólum lifandi tónlist heldur notast við svonefnd diskó- tek í sívaxandi mæli. Þá þurfa tónlistarmenn að greiða lúxus-toll af atvinnutækjum sínum. Hljómplötugerð er ung starfs- grein hér á landi og hefur stökk- breyting orðið í þróun hennar með tilkomu innlendra hljóðvera. Þessi nýja starfsgrein hefur starfað við erfið skilyrði m.a. vegna afstöðu ríkisvalds og afskiptaleysis rikis- fjölmiðla: Er nú svo komið að hrun blasir við verði ekki að gert. Hlutur alþýðutónskálda er með eindæmum lakur, þar sem þau hafa frá upphafi verið svipt stærstum hluta tekna sinna af höfunda- og flutningsrétti (svo- nefndum STEF-gjöldum). Megin- hluti tekna Stefs er sprottinn af verkum alþýðutónskálda, sem ekki nema að smávægilegu leyti njóta þeirra, enda eru alþýðutónskáld nánast réttindalaus í Stefi." Á fundinum var skipað í 4 fimm manna starfshópa er skyldu taka þessi mál til gaumgæfilegrar athugunar og skila álitsgerð á framhaldsstofnfundi, sem aug- lýstur verður síðar. Mikill einhugur var ríkjandi á þessum fyrsta stofnfundi. Samtök Alþýðutónskálda- og tónlistarmanna. S.A.T.T. smáauglýsingar — smáauglýsingar — smáauglýsingar — smáauglýsingar Hjónarúm til sölu án dýna, borðstofuhúsgögn og sturtubotn. Uppl. í síma 51803. Eignist vini af báöum kynjum meö hjónaband fyrlr augum. Veltum ókeypis uppl. og myndir. Scandinavian Contacts, Box 4026, S—42404 Angered, SWEEDEN. Þvotta- og bónaðstoö Borgartúni 29, sími 18398 Reykjavík Almenn guösþjónusta kl. 20 á sunnudag. Ræöumaöur Clarence Glad nýkominn frá Jerúsalem. Fórn tekin fyrir trú- boöiö. Marc Haney kveöur. Breski transmiðillinn Queenie Nixon sýnir andlits- ummyndunar fyrirbæri (sem liggur í því, að sá framliöni reynir aö mynda svip sinn á andliti miöilsins) á fundi, sem haldinn veröur í félagsheimili Seltjarnar- ness, sunnudaginn 16. sept. kl. 20.30. Aögöngumiöar seldir í skrifstofunni Garöastræti 8 og viö innganginn. Einnig er hægt aö panta einkafundi meö miölin- um. Sálarrannsóknarfélag íslands. í KFUM ~ KFUK Almenn samkoma verður í húsi félaganna við Amtmannsstíg sunnudagskvöld kl. 20.30. Bene- dikt Arnkelsson talar. Allir eru hjartanlega velkomnir. ÚTIVISTARFERÐIR Laugard. 15/9 kl. 13 Stampahraun — Reykjanes, far- arstj. Anton Björnss. Verð kr. 2.500,- Sunnud. 16/9 kl. 9 Hlööufell — Brúarárskörö, fararstj. Ásmundur Siguröss. Verö kr. 5.000.-. Kl. 13 Þingvell- ir, söguskoöunarferö með Sig- uröi Líndal prófessor. Verö kr. 3.500.- frítt f. börn m. fullorön- um. Fariö frá B.S.Í. benzfnsölu. Föstud. 21/9 Haustferð á Kjöl Föstud. 28/9 Húsafell. Útivist. FERÐAFELAG ÍSLANDS 0LDUG0TU3 SIMAR 11798 og 19533. Sunnudagur 16. sept. T. kl. 09.00 Þórisjökull. Farar- stjóri: Ari Trausti Guömunds- son Verð kr: 3.500.- gr.v.bílinn. 2. kl. 13.00 Hveradalir — Hellur — Eldborgir Fararstjóri: Tómas Einarsson Verö kr.: 2.000,- gr.v.bilinn. Farið frá Umferöamiöstööinni aö austanverðu. Feröafélag íslands. Fíladelfía Selfossi Austurvegi 40 A, Almenn samkoma ki. 16.30 á sunnudag. Ræðumaöur Einar J. Gíslason forstööumaöur. £ Al'di.VslNOASÍMINN ER: m' 22480 m JHerjjttnbUiöib

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.